9.6 C
Serres

Σε διαβούλευση το νομοσχέδιο για τις παρακολουθήσεις – Τι προβλέπει μέσα από 25 ερωτήσεις και απαντήσεις

Date:

Σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση τέθηκε σήμερα η νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου Δικαιοσύνης και του υπουργού Επικρατείας, με τον τίτλο: «Διαδικασία άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών, κυβερνοασφάλεια και προστασία προσωπικών δεδομένων πολιτών» (http://www.opengov.gr/ministryofjustice/?p=16477 ). Η διαβούλευση θα διαρκέσει έως τις 22 Νοεμβρίου.

Τι προβλέπει το νομοσχέδιο μέσα από 25 ερωτήσεις-απαντήσεις:

  1. Ποιος είναι ο σκοπός του νομοσχεδίου; Σκοπός του νομοσχεδίου είναι ο εκσυγχρονισμός της διαδικασίας άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών με διασφάλιση όλων των απαιτούμενων εγγυήσεων, η αναδιάρθρωση της ΕΥΠ για τη βελτιστοποίηση της δράσης της, η ποινική μεταχείριση της εμπορίας, κατοχής και χρήσης λογισμικών παρακολούθησης, η οργανική και λειτουργική αναβάθμιση του επιπέδου κυβερνοασφάλειας στη χώρα και η βέλτιστη ενσωμάτωση στο εθνικό δίκαιο της Οδηγίας για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
  2. Για ποιους λόγους μπορεί να γίνει νόμιμη άρση απορρήτου επικοινωνιών; Σύμφωνα με το άρθρο 19 του Συντάγματος, το απόρρητο αίρεται για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων με απόφαση δικαστικής αρχής.
  3. Τι σημαίνει «εθνική ασφάλεια» στη βάση της οποίας μπορεί να γίνει νόμιμη άρση απορρήτου; Έως σήμερα δεν υφίσταται στον νόμο ορισμός. Με το νομοσχέδιο «λόγοι εθνικής ασφάλειας» χαρακτηρίζονται οι λόγοι που συνάπτονται με την προστασία των βασικών λειτουργιών του κράτους και των θεμελιωδών συμφερόντων του κοινωνικού συνόλου και περιλαμβάνουν την πρόληψη και την καταστολή δραστηριοτήτων ικανών να επιφέρουν πλήγμα στις συνταγματικές, πολιτικές, οικονομικές ή κοινωνικές δομές της χώρας όπως, ιδίως, λόγοι σχετικοί με την εθνική άμυνα και ασφάλεια, την εξωτερική πολιτική, την ενεργειακή ασφάλεια, την κυβερνοασφάλεια και την προστασία από άλλες υβριδικές απειλές, την προστασία του νομίσματος και της εθνικής οικονομίας, την προστασία από ανθρωπιστική κρίση, τη δημόσια υγεία και την προστασία του περιβάλλοντος.
  4. Ποια αρχή μπορεί να αιτηθεί άρση απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας; Έως σήμερα την αίτηση θα μπορούσε να υποβάλλει κάθε δημόσια αρχή. Με το νομοσχέδιο τέτοια αίτηση μπορεί να ζητήσει μόνο η ΕΥΠ και η Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία (Διεύθυνση Αντιμετώπισης Ειδικών Εγκλημάτων Βίας της Ελληνικής Αστυνομίας, «ΔΑΕΕΒ»).
  5. Ποια είναι η διαδικασία για την άρση απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας; Αίτηση της ΕΥΠ ή της Αντιτρομοκρατικής, κρίση εσωτερικού εισαγγελέα στην οικεία υπηρεσία και απόφαση αντιεισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Το δεύτερο εισαγγελικό φίλτρο προστέθηκε με την ΠΝΠ της 9/8/2022 που ουσιαστικά επανέφερε διάταξη που είχε καταργήσει ο ΣΥΡΙΖΑ το 2018.
  6. Πως γίνεται η άρση απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας σε πολιτικά πρόσωπα; Έως σήμερα δεν υφίσταται ειδική διαδικασία για πολιτικά πρόσωπα και ακολουθείται η συνήθης διαδικασία. Αποδείχθηκε ότι θα πρέπει να υπάρχουν ειδικές ασφαλιστικές δικλείδες. Τίθεται με το νομοσχέδιο ένα τριπλό φίλτρο εγγυήσεων: α) τη διαδικασία επισπεύδει μόνο η ΕΥΠ, β) θα πρέπει να δώσει άδεια ο Πρόεδρος της Βουλής πριν την διπλή εισαγγελική κρίση και γ) το αίτημα για την άρση οφείλει να στηρίζεται σε συγκεκριμένα στοιχεία που καθιστούν άμεση και εξαιρετικά πιθανή τη διακινδύνευση της εθνικής ασφάλειας.
  7. Ποιοι λογίζονται για την εφαρμογή του νόμου πολιτικά πρόσωπα; «Πολιτικά πρόσωπα» λογίζονται ο/η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, τα μέλη της κυβέρνησης και οι υφυπουργοί, οι βουλευτές του εθνικού και του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, οι αρχηγοί των πολιτικών κομμάτων που εκπροσωπούνται στο εθνικό και το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο και τα ανώτατα μονοπρόσωπα όργανα των ΟΤΑ Α’ και Β΄ βαθμού.
  8. Μπορεί το πρόσωπο το οποίο υπέστη την άρση απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας να ενημερώνεται εκ των υστέρων; Έως το 2021, ήταν δυνατόν να ενημερώνεται κατά τη διακριτική ευχέρεια του αποφασίζοντος οργάνου, μόνο εφόσον δεν υφίστατο διακύβευση του σκοπού για τον οποίο διατάχθηκε η άρση. Έκτοτε δεν ήταν δυνατή η ενημέρωση όταν επρόκειτο για λόγους εθνικής ασφάλειας (ήταν όμως δυνατή για άρσεις προς διακρίβωση εγκλημάτων). Το ζήτημα αυτό είναι εξαιρετικά σύνθετο διότι πρέπει να συναιρεί δικαιώματα αλλά και την αποτελεσματικότητα της υπηρεσίας όταν πρόκειται για υψηλού επιπέδου κινδύνους. Με το νομοσχέδιο προτείνεται η ενημέρωση του υποκειμένου υπό την προϋπόθεση ότι δεν διακυβεύεται ο σκοπός για τον οποίο διατάχθηκε η άρση και μετά την πάροδο 3 ετών από την παύση της. Η τριετία λογίζεται εύλογος χρόνος και ακολουθεί πρακτικές του εξωτερικού, ώστε να υφίσταται απόσταση από γεγονότα υψίστης εθνικής ασφαλείας (όπως εν προκειμένω τα γεγονότα του Έβρου κα η κατασκοπεία της Ρόδου το 2020). Την ενημέρωση αποφασίζει τριμελές όργανο που απαρτίζεται από τον αρμόδιο εισαγγελέα, τον διοικητή της ΕΥΠ ή τον διευθυντή της ΔΑΕΕΒ και τον πρόεδρο της ΑΔΑΕ.
  9. Διατηρεί αρχείο η αρχή που αιτήθηκε την άρση για λόγο εθνικής ασφάλειας; Έως σήμερα, προβλέπεται η καταστροφή των αρχείων χωρίς όμως συγκεκριμένα χρονικά πλαίσια και συγκεκριμένες διαδικασίες. Πλέον η σχετική διαδικασία τυποποιείται. Για μεν το περιεχόμενο της παρακολούθησης, προβλέπεται καταρχήν αυτόματη διαγραφή μετά την πάροδο 6 μηνών από την παύση της άρσης. Για δε τον φάκελο με το υλικό τεκμηρίωσης για την άρση, προβλέπεται η καταστροφή του καταρχήν μετά την πάροδο 10 ετών από τη λήξη της άρσης. Προβλέπεται επιπλέον δυνατότητα πλήρους ψηφιοποίησης του αρχείου για εύκολη αναζήτηση και μείζονα ασφάλεια.
  10. Για τη διακρίβωση ποιων εγκλημάτων μπορεί να γίνει άρση απορρήτου; Έως σήμερα ο κατάλογος ήταν εξαιρετικά ευρύς και περιλάμβανε κακουργήματα και πλημμελήματα του ποινικού κώδικα και ειδικών ποινικών νόμων. Ο κατάλογος αυτός εξορθολογίζεται ώστε να περιλάβει καταρχήν όλα τα κακουργήματα και από τα πλημμελήματα μόνο όσα φέρουν ιδιαίτερη απαξία (πχ κατά ανηλίκων, εμπρησμοί, εγκληματική συμμορία) αφαιρώντας τους περισσότερους ειδικούς νόμους. Για παράδειγμα, δεν μπορεί να διαταχθεί η άρση για απλή κλοπή ή απάτη.
  11. Με ποια διαδικασία διατάσσεται η άρση για τη διακρίβωση εγκλημάτων; Η σχετική διαδικασία δεν αλλάζει. Η άρση επιβάλλεται με βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών ή Πλημμελειοδικών μετά από αίτηση του εισαγγελέα ή του ανακριτή. Μόνο σε εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις, την άρση μπορεί να διατάξει ο εισαγγελέας και ο ανακριτής που στη συνέχεια υποχρεούνται να εισαγάγουν το ζήτημα με σχετική αίτηση στο Συμβούλιο μέσα σε προθεσμία 3 ημερών.
  12. Μπορεί το πρόσωπο το οποίο υπέστη την άρση απορρήτου για λόγους διακρίβωσης εγκλημάτων να ενημερώνεται εκ των υστέρων; Δεν αλλάζει κάτι. Η ΑΔΑΕ αποφασίζει μετά τη λήξη του μέτρου την ενημέρωση του υποκειμένου, με τη σύμφωνη γνώμη του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και υπό την προϋπόθεση, ότι δεν διακυβεύεται ο σκοπός για τον οποίο διατάχθηκε. Το μόνο που προστίθεται είναι ότι η ΑΔΑΕ απαντά επί του αιτήματος εντός 3 μηνών, άλλως η αίτηση θεωρείται ότι έχει απορριφθεί.
  13. Υπάρχει ανώτατο χρονικό όριο άρσης απορρήτου; Έως σήμερα οι άρσεις διατάσσονται για δίμηνο με δυνατότητα ανανέωσης, δεν υπάρχει απώτατο χρονικό όριο για άρσεις λόγω εθνικής ασφάλειας και υπάρχει όριο 10 μηνών για τη διακρίβωση εγκλημάτων. Πλέον το όριο των 10 μηνών καταλαμβάνει και τις άρσεις λόγω εθνικής ασφάλειας, εκτός εάν η αίτηση στηρίζεται σε συγκεκριμένα στοιχεία που καθιστούν άμεση και εξαιρετικά πιθανή τη διακινδύνευση της εθνικής ασφάλειας .
  14. Γιατί θα πρέπει να υπάρχει ειδικός εισαγγελέας στην ΕΥΠ και στην Αντιτρομοκρατική; Η ύπαρξη ειδικών εισαγγελέων ενισχύει την εξειδίκευση των προσώπων αλλά και τη στεγανοποίηση των πληροφοριών. Σε κάθε περίπτωση απαιτείται για την άρση απορρήτου λόγω εθνικής ασφάλειας και δεύτερος εισαγγελέας ώστε να μη λειτουργεί το σύστημα ιδρυματικά. Για τον ίδιο λόγο, οι θητείες των επιτόπιων εισαγγελέων είναι τριετείς μη ανανεούμενες (ενώ ως σήμερα η θητεία του εισαγγελέα της αντιτρομοκρατικής μπορεί να ανανεωθεί).
  15. Τι προβλέπεται για τις απαγορεύσεις στην κατοχή, εμπορία, διάθεση και χρήση απαγορευμένων λογισμικών; Έως το 2019 η παράνομη υποκλοπή ήταν κακούργημα και τιμωρείτο με κάθειρξη έως 10 έτη, ενώ η κατοχή και εμπορία παράνομων λογισμικών ήταν πλημμέλημα και τιμωρείτο με φυλάκιση έως 2 έτη. Λίγες μέρες πριν τη διάλυση της Βουλής για τις εκλογές του 2019 και ενόσω ο ΣΥΡΙΖΑ γνώριζε την ύπαρξη στην Ελλάδα παράνομων λογισμικών, άλλαξε ακατανόητα ο Ποινικός Κώδικας με αποτέλεσμα η μεν υποκλοπή πλέον να τιμωρείται με φυλάκιση από 10 μέρες έως 5 έτη, η δε κατοχή και εμπορία αποποινικοποιήθηκε. Με τις προτεινόμενες διατάξεις επανέρχεται ως είχε το κακούργημα για τη χρήση παράνομων λογισμικών και συσκευών και το πλημμέλημα της εμπορίας και κατοχής με ποινή 1-5 έτη.
  16. Πώς θα γνωρίζει κάποιος τι συνιστά απαγορευμένο λογισμικό και συσκευή; Απαγορευμένα λογισμικά ή συσκευές παρακολούθησης λογίζονται λογισμικά ή συσκευές με δυνατότητα υποκλοπής, καταγραφής και κάθε είδους άντλησης περιεχομένου ή και δεδομένων επικοινωνίας (κίνησης και θέσης), τα οποία καθορίζονται με απόφαση του Διοικητή της ΕΥΠ που θα δημοσιευτεί μέσα σε 3 ημέρες από την ισχύ του νόμου. Ο κατάλογος απαγορευμένων λογισμικών ή συσκευών παρακολούθησης επικαιροποιείται με απόφαση του Διοικητή της ΕΥΠ το αργότερο κάθε 6 μήνες. Επιπλέον, με ανακοίνωση του Διοικητή της ΕΥΠ, που αναρτάται στον ιστοχώρο της Υπηρεσίας ενημερώνεται το κοινό για τα απαγορευμένα λογισμικά, τον τρόπο δράσης τους και τα μέτρα προστασίας που δύναται να λάβει έναντι αυτών.
  17. Απαγορεύσεις για κατοχή και εμπορία κακόβουλων λογισμικών δεν υπάρχουν ήδη; Όχι για παραβίαση απορρήτου ιδιωτικών επικοινωνιών. Το ισχύον άρθρο 292Α δεν καλύπτει απολύτως τη διάταξη που φέρνουμε. Ανήκει στο κεφάλαιο «Εγκλήματα κατά τηλεπικοινωνιών» του Ποινικού Κώδικα και αναφέρεται σε πρόσβαση σε σύνδεση ή σε δίκτυο με τρόπο που θέτει σε συστημικό κίνδυνο τη φυσική ασφάλεια του δικτύου τηλεφωνικών επικοινωνιών (αρμοδιότητας ΕΕΤΤ). Αντιθέτως, η διάταξη του νέου νομοσχεδίου για τα κακόβουλα λογισμικά ανήκει στο κεφάλαιο «Προσβολές ατομικού απορρήτου και επικοινωνίας» και αφορά κάθε λογισμικό ή συσκευή που παρεμβαίνει σε ιδιωτικές επικοινωνίες (αρμοδιότητας ΑΔΑΕ). Συνεπώς, οι δύο διατάξεις έχουν διαφορετικό σκοπό. Για τον λόγο αυτό εξάλλου συνυπάρχουν και σήμερα, από μακρού χρόνου, στον ισχύοντα ποινικό κώδικα οι δύο διαφορετικές διατάξεις. Αυτό το οποίο προτείνουμε με το νομοσχέδιο είναι να επανέλθει με αυστηρότερο και αναβαθμισμένο ποινικά περιεχόμενο η διάταξη που κατήργησε ο ΣΥΡΙΖΑ και αφορά την καθολική απαγόρευση εμπορίας, διάθεσης και κατοχής λογισμικών παρακολούθησης ατομικών επικοινωνιών.
  18. Το δημόσιο θα μπορεί να προμηθεύεται κατασκοπευτικά λογισμικά; Το δημόσιο θα μπορεί να προμηθεύεται κατασκοπευτικά λογισμικά υπό προϋποθέσεις που θα καθορίζονται με προεδρικό διάταγμα των συναρμόδιων υπουργών, που θα έχει τύχει της προβλεπόμενης επεξεργασίας του Συμβουλίου της Επικρατείας.
  19. Γιατί λέμε ότι για πρώτη φορά εισάγεται στην Ελλάδα καθολική απαγόρευση της κατοχής και εμπορίας κακόβουλων λογισμικών, εφόσον υπήρχαν και στο παρελθόν κάποιες διατάξεις; Η διάταξη που κατήργησε ο ΣΥΡΙΖΑ πράγματι αφορούσε κατοχή και εμπορία κακόβουλων λογισμικών, όμως ήταν περιορισμένης εμβέλειας και ανεφάρμοστη στην πράξη. Πρώτον, αναφερόταν σε κατοχή και χρήση «χωρίς δικαίωμα», χωρίς να προσδιορίζετ