Ο σιδηροδρομικός σταθμός της Δράμας στέκει σιωπηλός, μα όχι βουβός. Οι ράγες μπορεί να μην αντηχούν πια από το σφύριγμα των τρένων, όμως η ιστορία εξακολουθεί να αναπνέει πίσω από τις βαριές ξύλινες πόρτες και τα πέτρινα θεμέλια.
Εκεί, στο δυτικό άκρο του επιβλητικού κτίσματος, μια διακριτική πινακίδα γράφει «Μουσείο Τραίνων» και προσκαλεί τον επισκέπτη σε ένα ταξίδι στον χρόνο. Το μουσείο διαθέτει όλες τις προδιαγραφές ώστε να αποτελεί έναν χώρο διατήρησης και ανάδειξης της σιδηροδρομικής ιστορίας του τόπου και ιδιαίτερα της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.
Πρόκειται για έναν μουσειακό χώρο που ταυτόχρονα συνιστά και μια βιωματική εμπειρία για τον επισκέπτη, προσφέροντάς του ένα μοναδικό ταξίδι. Ολόκληρος ο σιδηροδρομικός σταθμός της Δράμας, συνολικής έκτασης 198 στρεμμάτων, λειτουργεί ως ένα υπαίθριο μουσείο, με το εντυπωσιακής αρχιτεκτονικής κτίσμα του κεντρικού σταθμού να δεσπόζει επιβλητικά στον χώρο.
Πίσω από τις κλειστές πόρτες της Αποθήκης Εμπορευμάτων, του Μηχανοστασίου και της Αίθουσας Αναμονής κρύβονται, σήμερα, μικροί θησαυροί. Όσα αντικρίζει ο επισκέπτης στο εσωτερικό τους είναι φορτισμένα με συναίσθημα, συγκίνηση, προσπάθεια, κόπο, αλλά και με όμορφες αναμνήσεις, εικόνες και βιώματα.
Ο επισκέπτης, αισθάνεται την ιστορία να συνομιλεί μαζί του, καθώς ανεβαίνει τα σκαλιά μιας Εστιάμαξας, με ιστορία εκατό ετών, που κάποτε ταξίδευε με το φημισμένο Όριεντ Εξπρές (Orient Express), και καθώς θαυμάζει από κοντά δύο ιστορικές, επιβλητικές ατμομηχανές, την Λβ 962 και την Κγ 877, που με τον όγκο και την παρουσία τους προκαλούν δικαιολογημένο θαυμασμό.
Οι άτυποι θεματοφύλακες της μνήμης
Παρά το γεγονός ότι το τρένο στη Δράμα (όπως άλλωστε και σε ολόκληρη την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη) έχει πολλά χρόνια να σφυρίξει, ο σιδηροδρομικός σταθμός σε καμία περίπτωση δεν θυμίζει εγκατάλειψη. Αυτό οφείλεται στα δραστήρια μέλη του Μορφωτικού Εκπολιτιστικού & Αθλητικού Συλλόγου Σιδηροδρομικών & Φίλων Σιδηροδρόμων Δράμας «ΗΦΑΙΣΤΟΣ». Η εθελοντική εργασία που προσφέρουν, καθώς και η βαθιά αγάπη και το πάθος τους για τον σιδηρόδρομο, τους έχουν καταστήσει άτυπους αλλά ουσιαστικούς θεματοφύλακες μιας μακράς ιστορικής παράδοσης.
Τα τελευταία χρόνια, η καθοριστική συμβολή του μεγάλου ευεργέτη της Δράμας, επιχειρηματία Άρη Θεοδωρίδη, στη διάσωση της σιδηροδρομικής ιστορίας της περιοχής, έδωσε τη δυνατότητα στον σύλλογο να μεταφέρει την πλούσια μουσειακή συλλογή του σε έναν νέο χώρο, την παλιά Αποθήκη Εμπορευμάτων, η οποία ανακατασκευάστηκε εκ βάθρων.
«Ένας περιοριστής κυκλώματος τηλεγράφου, που κατασκευάστηκε το 1890, αποτελεί το παλαιότερο έκθεμα της συλλογής, μαζί με τρεις μπρούτζινους τηλεγράφους, κατασκευασμένους στα τέλη του 19ου αιώνα», εξηγεί, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του συλλόγου «Ήφαιστος», Παναγιώτης Μακρόπουλος. Τρίτης γενιάς σιδηροδρομικός, ο κ. Μακρόπουλος αποτελεί ο ίδιος ζωντανό κομμάτι της σιδηροδρομικής ιστορίας της Δράμας.
Τον συναντήσαμε στον χώρο του μουσείου ένα βροχερό πρωινό του Γενάρη. Μέσα από τις διηγήσεις του, το ΑΠΕ-ΜΠΕ ταξίδεψε σε άγνωστες πτυχές της σιδηροδρομικής ιστορίας της χώρας. Ο παππούς του, σιδηροδρομικός στην Σμύρνη, έχασε τη ζωή του στη διάρκεια της Μικρασιατικής καταστροφής. Ο πατέρας του, που γεννήθηκε στη Σμύρνη και ήρθε στην Ελλάδα σε ηλικία έντεκα ετών, ακολούθησε το επάγγελμα του δικού του πατέρα,
Ο Παναγιώτης Μακρόπουλος έζησε, μεγάλωσε και έπαιξε στις εγκαταστάσεις του σιδηροδρομικού σταθμού της Δράμας. Σήμερα, συνταξιούχος πλέον, μιλά με θαυμασμό και συγκίνηση για τα τρένα και τους ανθρώπους τους, ενώ καμαρώνει για τη συλλογική προσπάθεια διατήρησης της ιστορικής μνήμης.
«Μόνο το τρένο σε ταξιδεύει», λέει. «Είναι το μοναδικό μεταφορικό μέσο που δεν σε μεταφέρει απλώς στον προορισμό σου, αλλά σε ταξιδεύει σε τοπία που δεν μπορείς να δεις με το αυτοκίνητο ούτε να προσεγγίσεις με τα πόδια. Η διαδρομή με το τρένο είναι ένα πραγματικό ταξίδι, στη διάρκεια του οποίου πάντοτε ανακαλύπτεις κάτι καινούργιο, κάτι διαφορετικό», προσθέτει. «Το ταξίδι με το τρένο έχει γοητεία, ίσως και έναν ιδιαίτερο ρομαντισμό. Δυστυχώς, στην Ελλάδα έχουμε απαξιώσει το τρένο ως μεταφορικό μέσο, σε αντίθεση με άλλα ευρωπαϊκά κράτη, όπου συνεχίζει να διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο στη μεταφορά χιλιάδων πολιτών», καταλήγει.
Από τον Χαρίλαο Τρικούπη στους ΣΕΚ
Το σιδηροδρομικό μουσείο της Δράμας ταξιδεύει τον επισκέπτη με αυτό το μοναδικής αισθητικής μεταφορικό μέσο, ξεκινώντας από το όραμα του Χαρίλαου Τρικούπη, συνεχίζοντας με τους ΣΕΚ (Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους) και φτάνοντας έως το σήμερα. Κάθε μικρό ή μεγάλο έκθεμα, σε κάθε γωνιά και προθήκη του μουσείου, αποτελεί ένα στοιχείο από την μακρά σιδηροδρομική παράδοση της Δράμας και, κατ’ επέκταση, της χώρας μας.
Μια μεγάλη κόκκινη πινακίδα στην είσοδο αποδίδει φόρο τιμής σε όλους εκείνους τους ανώνυμους ανθρώπους που, μέσα από πενήντα δύο διαφορετικές ειδικότητες, εργάστηκαν με υπευθυνότητα και σεβασμό στον ελληνικό σιδηρόδρομο. Σε αυτούς τους ανθρώπους, από τον Τοπογράφο, τον Κλειδούχο, τον Σταθμάρχη και τον Μηχανοδηγό, μέχρι τον Φανοκόρο, τον Σκευαγωγό, τον Ελιγμοδηγό και τον Λιπαντή, που, όπως αναφέρει η πινακίδα, «συνέβαλαν με την εργασία τους στο να παραμένουν τα τρένα στις ράγες τους, μέχρι και σήμερα».
Δίπλα ακριβώς βρίσκεται μια προθήκη με ένα μοναδικό έκθεμα. Πρόκειται για μια χειροποίητη μινιατούρα τρένου, πραγματικό κομψοτέχνημα, που κατασκευάστηκε περί τα τέλη του 19ου με αρχές του 20ού αιώνα. Είναι εξολοκλήρου φτιαγμένη από λαμαρίνες διαφορετικών τύπων, ακόμη και από κονσέρβες. Το προσωπικό της αμαξοστοιχίας φέρει ζωγραφισμένες στολές, ενώ και οι επιβάτες είναι ζωγραφισμένοι σε λαμαρίνα και κολλημένοι στα τζάμια των παραθύρων.
Το κάτω μέρος της σιδηροδρομικής γραμμής της μακέτας είναι κατασκευασμένο από κομμάτια διαφημιστικής πινακίδας που διαφήμιζε, σε τρεις γλώσσες (αραβικά, ελληνικά και εβραϊκά) τα τσιγαρόχαρτα του εβραίου καπνεμπόρου Αβραάμ Μαϊόρκα, ο οποίος είχε την έδρα του στην Κωνσταντινούπολη, όπως μαρτυρά η οβάλ σφραγίδα που διακρίνεται.
Από το Orient Express στον σταθμό της Δράμας
Μακέτες και διοράματα, παλαιά συστήματα σηματοδότησης, περίτεχνοι φανοστάτες, τηλέγραφοι και πίνακες ελέγχου, μηχανισμοί αλλαγής τροχιάς, εργαλεία συντήρησης, αλλά και χρηστικά αντικείμενα καθημερινής χρήσης, όπως παλιά εισιτήρια και μηχανήματα έκδοσης, στολές μηχανοδηγών και σταθμαρχών, ρολόγια σταθμών, πινακίδες δρομολογίων, καθώς και πλούσιο φωτογραφικό και αρχειακό υλικό, συγκαταλέγονται στα εκθέματα του μουσείου και παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον.
Αναμφισβήτητα, ανάμεσα στα σημαντικότερα εκθέματα του μουσείου, που δικαίως συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον των επισκεπτών, συγκαταλέγονται τα βαγόνια της Εστιάμαξας και της Κλινάμαξας, που φυλάσσονται στο μηχανοστάσιο του σταθμού.
Η Εστιάμαξα κατασκευάστηκε το 1926 από τη βρετανική εταιρεία για λογαριασμό της Compagnie Internationale des Wagons-Lits. Το 1932 μετασκευάστηκε σε όχημα-εστιατόριο και το 1951 ήρθε στην Ελλάδα, όταν η εταιρεία υπέγραψε την πρώτη μεταπολεμική σύμβαση με τους ΣΕΚ. Από το 1933 ήταν μόνιμα ενταγμένη στη σύνθεση των δρομολογίων του Orient Express, και συγκεκριμένα στην αμαξοστοιχία που εκτελούσε το μεγάλο δρομολόγιο από το Λονδίνο έως την Αθήνα. Το 1962 αγοράστηκε από τους ΣΕΚ μαζί με άλλα έξι βαγόνια ίδιου τύπου.
Το βαγόνι της Κλινάμαξας, κατασκευασμένο το 1949 στη Γαλλία, ήταν επίσης ενταγμένο στη σύνθεση των δρομολογίων του Orient Express. Το 1995 η Εστιάμαξα χαρακτηρίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο. Το 1998 αποσύρθηκε από την τακτική κυκλοφορία και έως το 2005 συνέχισε να δρομολογείται σε τουριστικές αμαξοστοιχίες.
Βαγόνια και ατμομηχανές που έγραψαν ιστορία
Φέτος, η Εστιάμαξα συμπληρώνει 100 χρόνια ζωής (1926-2026). Αφού φιλοξένησε χιλιάδες επιβάτες, ανάμεσά τους πολιτικούς, βασιλείς, υψηλόβαθμους αξιωματούχους και επιχειρηματίες, αφού διένυσε εκατομμύρια χιλιόμετρα και διασώθηκε από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τον οποίο το ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο είχε καταστραφεί ολοσχερώς, συνεχίζει, μαζί με την εξίσου εντυπωσιακή Κλινάμαξα, να κερδίζει τον θαυμασμό των επισκεπτών.
Στον χώρο του μηχανοστασίου φυλάσσονται και εκτίθενται επίσης οι δύο επιβλητικές ατμομηχανές, η Λβ 962 και η Κγ 877, που έχουν την δική τους ξεχωριστή ιστορία. Έως το 1972 εκτελούσαν δρομολόγια στον ελληνικό σιδηρόδρομο, στην συνέχεια αποσύρθηκαν και αντικαταστάθηκαν από σύγχρονες ντιζελομηχανές.
Σε λίγα χρόνια, η ατμομηχανή Κγ 877 θα συμπληρώσει και αυτή 100 χρόνια ζωής. Κατασκευάστηκε στο Βέλγιο το 1929 και είναι η μοναδική της κατηγορίας της σε ολόκληρο τον κόσμο που διασώζεται σε άριστη κατάσταση. Η ατμομηχανή Λβ 962 κατασκευάστηκε στη Γλασκόβη το 1943 και ανήκει στην παρτίδα των 150 ατμομηχανών που προετοίμασαν την απόβαση στη Νορμανδία, μεταφέροντας στρατιώτες και εξοπλισμό.
Ο κ. Μακρόπουλος, δραστήριος και ακούραστος, ξεναγεί καθημερινά μικρούς και μεγάλους, προσφέροντάς τους μια μοναδική βιωματική εμπειρία. «Το πρώτο δεκάμηνο του 2025», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «είχαμε περισσότερους από 3.000 επισκέπτες, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο κόσμος ενδιαφέρεται ακόμα γι΄ αυτό το σημαντικό κομμάτι της ιστορίας των μεταφορών, το οποίο για δεκαετίες αποτελούσε το πιο δημοφιλές μεταφορικό μέσο».
Το επιβλητικό κτίσμα του σιδηροδρομικού σταθμού
Το 1893 ξεκίνησαν στη Δράμα οι εργασίες για τη διαμόρφωση του χώρου όπου θα ανεγειρόταν ο σιδηροδρομικός σταθμός, ενώ το 1896 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια. Τότε, όλοι μιλούσαν για τις μεγάλες προοπτικές που άνοιγε η νέα σιδηροδρομική σύνδεση για την εμπορική ανάπτυξη της ακριτικής περιοχής, με την επικοινωνία της Δράμας με τη Θεσσαλονίκη και την Αλεξανδρούπολη και, μέσω αυτών, με τη Βιέννη και την Κωνσταντινούπολη.
Το κτίριο του σιδηροδρομικού σταθμού της Δράμας είναι κεντροευρωπαϊκού ρυθμού και φέρει έκδηλο τον ρυθμό που εισήγαγε ο Αυστριακός αρχιτέκτονας Γιόζεφ Βίλλας, ο οποίος εγκαταστάθηκε στη Δράμα το 1894 για τις ανάγκες της ενωτικής σιδηροδρομικής γραμμής. Είναι ένα διώροφο, λιθόκτιστο οικοδόμημα με ορθογώνια κάτοψη και κεραμοσκεπή συνολικού εμβαδού 628 τμ. Παρά το βάρος των εκατόν τριάντα χρόνων παραμένει ένα επιβλητικό σύμβολο της ιστορίας και της αναπτυξιακής πορείας της περιοχής.
Το «Μουσείο Τραίνων» της Δράμας δεν είναι απλώς ένας εκθεσιακός χώρος. Είναι μια ζωντανή υπενθύμιση πως ακόμη κι όταν τα τρένα σταματούν να σφυρίζουν, η ιστορία συνεχίζει το ταξίδι της.
ΦΩΤΟ,, ΠΗΓΗ ΑΠΕ-ΜΠΕ
