Όταν ο διακεκριμένος φωτογράφος Γιάννης Δήμου και η σύζυγός του Μπερναντίν παντρεύτηκαν, αποφάσισαν να γιορτάσουν τον μήνα του μέλιτος ταξιδεύοντας στην Ελλάδα. Η περιπέτεια τούς οδήγησε στην Ήπειρο, στα Ζαγοροχώρια, στο Πάπιγκο, στην Αρίστη. Εκεί, ανάμεσα σε πέτρινα σπίτια του 19ου αιώνα και δάση που αγκάλιαζαν τα χωριά, γνώρισαν τα πανηγύρια, μια εμπειρία που θα καθόριζε την καλλιτεχνική του πορεία για τα επόμενα είκοσι χρόνια.
Τα πανηγύρια τον μάγεψαν και τον ενέπνευσαν. Όταν η νύχτα έπεφτε και το κλαρίνο ύψωνε την φωνή του μέσα στο σκοτάδι, οι άνθρωποι στροβιλίζονταν στον κύκλο του χορού, ενώ ο χρόνος έμοιαζε να επιβραδύνεται. Οι μορφές των χορευτών, η ένταση της μουσικής, το φως των λαμπτήρων και ο νυχτερινός ουρανός δημιουργούσαν μια ατμόσφαιρα σχεδόν μεταφυσική, όπου το παρόν συνομιλεί με το παρελθόν και το καθημερινό συναντά το ιερό.
Από αυτή τη συνάντηση με τα πανηγύρια γεννήθηκε η σειρά φωτογραφιών «Panigiria», η οποία παρουσιάζεται στη Δράμα, στον εκθεσιακό χώρο του αρχοντικού Αναστασιάδη, γνωστού και ως «Μαρμάρινο Σπίτι». Ο χώρος αυτός, που στεγάζει το εξαιρετικό Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών της συλλογής του μεγάλου ευεργέτη της Δράμας Άρη Θεοδωρίδη, φιλοξένησε τα εγκαίνια της έκθεσης, παρουσία πλήθους κόσμου και του ίδιου του δημιουργού.
Την έκθεση προλόγισε ο Κώστας Βιδάκης, μέλος του ΔΣ της ΑμΚΕ «Κύκλωψ» και καταξιωμένος φωτογράφος της Δράμας. Στην ομιλία του, τόνισε τη σημασία της έκθεσης, υπογραμμίζοντας πως εγκαινιάζει έναν κύκλο παρουσιάσεων διακεκριμένων φωτογράφων, «που με το έργο τους συνέβαλαν ουσιαστικά στην εξέλιξη της φωτογραφικής τέχνης, διαμορφώνοντας νέες τάσεις και οπτικές. Στόχος της ΑμΚΕ «Κύκλωψ» είναι να φέρει τους επισκέπτες πιο κοντά σε διαφορετικές καλλιτεχνικές προσεγγίσεις και τρόπους έκφρασης».
Ο κ. Βιδάκης καλωσόρισε θερμά τον Γιάννη Δήμου, τονίζοντας ιδιαίτερα τη μεγάλη του προσφορά του στην ελληνική φωτογραφία. Αναφερόμενος στις φωτογραφίες της σειράς «Panigiria», που είναι τραβηγμένες από το 1975 ως το 1995, και μέχρι σήμερα παρουσιάστηκαν σε διεθνή φωτογραφικά φεστιβάλ και σημαντικούς εκθεσιακούς χώρους σημείωσε πως «ο Γιάννης Δήμου αφήνει το δικό του ιδιαίτερο στίγμα, καθώς δεν περιορίζεται σε μια απλή καταγραφική προσέγγιση. Δεν αρκείται στην αποτύπωση προσώπων, εκφράσεων και στιγμιαίων δράσεων, αλλά επιχειρεί να διεισδύσει βαθύτερα στην ατμόσφαιρα και την ουσία του πανηγυριού. Με τη ματιά του ξεφεύγει από το προφανές και αναζητά εκείνες τις στιγμές όπου το συλλογικό βίωμα, η ένταση της μουσικής και η ενέργεια του χορού μετατρέπονται σε εικόνα».
Το φιλμ που βλέπει εκεί που το μάτι αδυνατεί
Ο ίδιος ο Γιάννης Δήμου, μιλώντας στην εκδήλωση των εγκαινίων, περιέγραψε με ενθουσιασμό την εμπειρία του στη Δράμα, σημειώνοντας πως «η πρόσκληση για την έκθεση φωτογραφίας στο Μαρμάρινο Σπίτι, ήταν πραγματικά απρόσμενη. Είναι ένας καταπληκτικός χώρος, από τους καλύτερους στην Ευρώπη -και όχι μόνο. Είναι χαρά μου που συνεργάστηκα με νέους και δραστήριους ανθρώπους, οι οποίοι με βοήθησαν να στήσω την έκθεση, μου εξηγούσαν πολλά και έμαθα πολλά από τη συνεργασία μαζί τους».
Αναφερόμενος στη δουλειά του, στη συγκεκριμένη σειρά φωτογραφιών που τράβηξε, είπε πως αυτό που τον συνάρπαζε ήταν ο τρόπος με τον οποίο η κάμερα μπορεί να αποδομήσει και να αναδημιουργήσει μορφές που βρίσκονται σε κίνηση. «Το φιλμ μου έδειχνε πράγματα που το μάτι δεν μπορούσε να δει», σημείωσε. «Πρώτα, λοιπόν, μελέτησα τις κοινωνίες των ανθρώπων, τις συνθήκες και τα έθιμά τους, και μετά φωτογράφιζα. Ο φωτογράφος για να είναι καλλιτέχνης δεν χρειάζεται απλώς μια καλή φωτογραφική μηχανή, χρειάζεται ματιά, σκέψη και ψυχή. Μια καλή φωτογραφία έχει τόσο έντονη ψυχή που μιλάει στον άνθρωπο, στέλνει μηνύματα».
Η σειρά «Panigiria» περιλαμβάνει 60 έργα, από τα οποία 12 τυπώθηκαν με την τεχνική της ηλιογκραβούρας και 47 με το ασπρόμαυρο σύστημα piezography, εξασφαλίζοντας εκτυπώσεις υψηλών διεθνών προδιαγραφών. Ο κ. Δήμου συνεργάστηκε, επίσης, με τη Γαλλίδα φωτοχαράκτρια Fanny Μπουσέ, η οποία παρέχει ολοκληρωμένη εμπειρία στην ηλιογκραβούρα, πιστή στην παράδοση των καλλιτεχνικών βιβλίων και εκτυπώσεων.
Όταν η κάμερα αποκαλύπτει ψυχή και κίνηση
Είναι γεγονός πως οι φωτογραφίες του Γιάννη Δήμου αποτυπώνουν τα πανηγύρια με έναν μοναδικό τρόπο. «Όταν ο χορός κινεί το σώμα, αυτό χάνει την ύπαρξή του και σχεδόν συμπλέει με το άπειρο, με το σύμπαν. Ο κυκλικός χορός είναι και της ζωής και του θανάτου», τονίζει ο βραβευμένος δημιουργός, περιγράφοντας: «Μπροστά οι μεγάλοι, οι ενήλικες, που σέρνουν το χορό και πίσω ακολουθούν τα παιδιά. Ο κύκλος στον χορό είναι πέρα από το είναι μας και τον εαυτό μας. Μέσα στον χορό δίνουμε τον εαυτό μας και ανακαλύπτουμε κάτι από τον εαυτό μας».
Η τεχνική που χρησιμοποιεί, όπως εξηγεί ο ίδιος, αναδεικνύει την ατμόσφαιρα και την ψυχή του πανηγυριού: «Για τις φωτογραφίες που τράβηξα δεν χρησιμοποίησα καθόλου φλας. Η ανθρώπινη ύπαρξη εμφανίζεται σχεδόν μυστηριακά μέσα από το βάθος του σκότους».
«Η σκόπιμη θόλωση, που επιτυγχάνεται μέσω της επιλογής της ταχύτητας κλείστρου, μπορεί να μεταμορφώσει ανθρώπους και αντικείμενα και να αποδώσει το υλικό ως άυλο. Με αυτόν τον τρόπο χρήσης, η κάμερα μπορεί να αποκαλύψει ό,τι το μάτι δεν μπορεί να συγκρατήσει, δηλαδή τη διαρκή ροή των μορφών σε κίνηση, τη θόλωση της ταυτότητας, ακόμη και την πνευματοποίηση της ύλης», συμπληρώνει εύστοχα ο κ. Βιδάκης.
Τα πανηγύρια ως ζωντανή παράδοση
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο κ. Δήμου τόνισε την σημασία της διατήρησης των παραδόσεων λέγοντας χαρακτηριστικά: «Νομίζω πως είμαι τυχερός που γνώρισα από κοντά τα πανηγύρια. Σήμερα, τα πανηγύρια, δεν είναι τόσο διαδεδομένα όσο πριν από είκοσι χρόνια. Είναι όμως ενθαρρυντικό και παρήγορο που νέοι κυρίως άνθρωποι τα κρατούν ακόμη ζωντανά. Μαζί με τα πανηγύρια κρατούνται ζωντανά τα ήθη, τα έθιμα και οι παραδόσεις του τόπου».
«Τα πανηγύρια αποτελούν μια μοναδική ευκαιρία για να αποτυπωθούν ο πολιτισμός και οι παραδόσεις ενός τόπου», συνεχίζει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, «αυτό που γίνεται στα πανηγύρια στην Ελλάδα δεν γίνεται πουθενά αλλού στον κόσμο. Οι προφορικοί στίχοι και η μουσική των τραγουδιών, τα παραδοσιακά όργανα, οι παραδόσεις της κάθε γενιάς, τα έθιμα, όλα αυτά μαζί είναι τόσο αρμονικά δεμένα. Αποτελούν σχεδόν μια μυσταγωγία που θέλησα να την αποτυπώσω με τον φωτογραφικό φακό. Ο Διονύσης Σαββόπουλος είχε πει: «Ας κρατήσουν οι χοροί και θα βρούμε αλλιώτικα στέκια επαρχιώτικα βρε…». Πιστεύω πως αυτό που είπε σε αυτό το τραγούδι εγώ το αποτύπωσα στις φωτογραφίες μου».
Με μια ιδιαίτερα συγκινητική αναφορά του Γιάννη Δήμου στη γυναίκα του Μπερναντίν, ο ταλαντούχος δημιουργός ολοκλήρωσε την ομιλία του, δίνοντας μια προσωπική διάσταση στην εκδήλωση των εγκαινίων της έκθεσης -«μου κρατάει τα χέρια και το κορμί για να μπορώ να δουλεύω μέχρι τα 82 μου», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Μέσα από τον φακό του Γιάννη Δήμου, τα ηπειρώτικα πανηγύρια ζωντανεύουν. Οι μορφές των χορευτών κυλούν στον κύκλο του χορού, το κλαρίνο αντηχεί στη νυχτερινή φύση, οι σκιές και το φως δημιουργούν μυστηριακές εικόνες, και η ψυχή του τόπου αποτυπώνεται σε κάθε κάδρο. Η φωτογραφική έκθεση συνδυάζει την καλλιτεχνική τεχνική, την προσωπική ματιά και την παράδοση, προσφέροντας στους επισκέπτες μια μοναδική αισθητική, συναισθηματική και πολιτιστική εμπειρία.
Ποιος είναι ο Γιάννης Δήμου
Ο Γιάννης Δήμου είναι Θεσσαλονικιός, αλλά μεγάλωσε και σπούδασε στην Αμερική, όπου ακολούθησε σπουδές στην Ιστορία Τέχνης και μεταπτυχιακό στις Καλές Τέχνες. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 επέστρεψε στην Ελλάδα και δίδαξε φωτογραφία, Ιστορία της Τέχνης και Ανθρωπιστικές Σπουδές στην Ακαδημία των Αμερικανικών Κοινοτικών Σχολείων της Αθήνας μέχρι το 1986.
Το 1976 δημοσίευσε το πρώτο του φωτογραφικό έργο με τίτλο «Η Ελλάδα που χάνεται», ενώ το 1979, μαζί με άλλους τέσσερις φωτογράφους, ίδρυσε το Φωτογραφικό Κέντρο Αθηνών. Το 1988 δημιούργησε, μαζί με τη σύζυγό του Μπερναντίν, το πρακτορείο Apeiron Photos, εκπροσωπώντας διεθνείς φωτογράφους και πρακτορεία, ενώ έγινε μέλος του Βραβείου Φωτογραφίας των Ευρωπαίων Εκδοτών.
Το 1996-1999 διορίστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φωτογραφικού Κέντρου Σκοπέλου, όπου διοργάνωσε εκθέσεις και δημιούργησε Διεθνές Φεστιβάλ Φωτογραφίας. Το 2000 οργάνωσε το Εκθεσιακό Κέντρο Ριζαρείου στο Μονοδένδρι της Ηπείρου, ενώ το 2002 κυκλοφόρησε το βιβλίο «Σκιές σιωπής», το οποίο εκτέθηκε σε Ευρώπη, Αργεντινή, Κίνα, Χιούστον και Μόσχα.
Το 2008 επιμελήθηκε και εξέδωσε, σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη, τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Josef Koudelka και παρουσίασε το έγχρωμο έργο του «Αλβανία… Εικόνες στο Μεταίχμιο» μαζί με φωτογραφίες από τις «Σκιές σιωπής» στο φεστιβάλ της Αρλ.
Το πρόσφατο έργο του για τα δέντρα, «Pnoe Dendron», τιμήθηκε το 2022 με την ανώτατη διάκριση από το Pingyao International Photography Festival στην Κίνα.
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
