Με μία Δημόσια Πανηγυρική Συνεδρία η Ακαδημία Αθηνών γιόρτασε την επέτειο για τη συμπλήρωση 100 ετών από την ίδρυσή της την Τετάρτη, 18 Μαρτίου 2026 στην Αίθουσα Τελετών του Μεγάρου της.
Χαιρετισμό στη συνεδρία απηύθηναν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, καθώς και η Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού κ. Σοφία Ζαχαράκη.
Στο μήνυμά του, ο κος Τασούλας τόνισε πως η Ακαδημία Αθηνών αποτελεί έναν “ισχυρό κόμβο μεταξύ του παρελθόντος και του μέλλοντος”, καθώς έχει την ιδιαιτερότητα να βρίσκεται κοντά στην Ακαδημία του Πλάτωνος κι έχει τη “συμβολική βαρύτητας να μεταβολίσει αυτή την κληρονομιά στη σύγχρονη πνευματική ευθύνη” και να δώσει “στη χώρα μας και στους ανθρώπους γύρω μας και ιδιαίτερα στους νέους περισσότερες δυνατότητες από εκείνες που είχαμε εμείς”, κυρίως των “παιδεία και τη γνώση που χτίζει ήθος και αυτοπεποίθηση κι είναι η δύναμη που κατακτά διασφαλίζει και κατοχυρώνει το μέλλον μιας κοινωνίας”.
Υπενθυμίζοντας τις κατευθυντήριες γραμμές που είχε χαράξει στην πανηγυρική εναρκτήρια ομιλία του το 1926 ο τότε υπουργός Παιδείας κι Ακαδημαϊκός Δημήτριος Αιγινίτης για την διάδοση της γλώσσας, της επιστήμης, των και των μεγάλων επιτευγμάτων του ανθρώπου, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τόνισε πως “το το ίδρυμα έχει γίνει ένας θεσμό,ς ο οποίος έκτοτε επιβεβαιώνει καθημερινά ότι η γνώση χρειάζεται κοινότητα ακροατήριο” και απαρίθμησε όλους τους τομείς στους οποίους η Ακαδημία προσφέρει το ερευνητικό της έργο με καινοτόμες δράσεις, συμπόσια, βραβεία και υποτροφίες “για την ενθάρρυνση νέων επιστημόνων, ερευνητών και δημιουργών”. Στάθηκε δε ιδιαίτερα στο μνημόνιο συνεργασίας της Ακαδημίας με τη Βουλή των Ελλήνων για την ενίσχυση της εξωστρέφειας του θεσμού και την ενδυνάμωση των θεσμών από τη συνεργασία αυτή.
Όπως τόνισε ο κος Τασούλας “με τις χρήσιμες αλλαγές στο καταστατικό του Ιδρύματος προετοιμάζεται για τη νέα εποχή μία εποχή μεγαλύτερης εξωστρέφειας και επαφής με την κοινωνία και επιβεβαιώνει την αποστολή του ως γέφυρας ανάμεσα στην επιστήμη και την κοινωνία ως θεσμού που εξηγεί διαφωτίζει κάθοδηγεί προστατεύει από τον επιστημονικό αναλφαβτισμό”. Συνδυάζοντας δε τη σημερινή πανηγυρική εκδήλωση με την επέτειο του θανάτου του Οδυσσέα Ελύτη ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας πρόσθεσε πως το έργο της Ακαδημίας συμπίπτει με εκείνο που ο Νομπελίστας ποιητής εξήρε: την ανάκγη το κοινό αίσθημα να συμπίπτει με εκείνο των αρίστων, “σα να υποδείκνυε τη σημασία της αντενέργειας κοινωνίας και ακαδημίας προς την οποία ήδη προσανατολίζεται το ανώτατο πνευματικό μας ίδρυμα”, διαφυλάσσοντας κυρίως τη ελληνική γλώσσα και προστατεύοντας την επιστήμη σε δύσκολους καιρούς, τόνισε πως όσο ” υπάρχουν θεσμοί όπως η ακαδημία που υπερασπίζονται τη γλώσσα και ποιητές που την αναγεννούν, θεσμοί, που μελετούν τον ορατό κόσμο και ποιητές που τον υπερβαίνουν, η Ελλάδα θα ακούγεται και στα επόμενα 100 χρόνια της Ακαδημίας Αθηνών”.
Από την πλευρά της η κα Ζαχαράκη τόνισε πως ο θεσμός της Ακαδημίας προσφέρει “όλα αυτά τα οποία έχουν τόσο ανάγκη οι άνθρωποι έχουν ανάγκη το προσωπικό αποτύπωμα, το πρότυπο, την έμπνευση των ανθρώπων που τόσα χρόνια και μες στην Ακαδημία Αθηνών έχουν προσδώσει ο καθένας με την επιστήμη του”.
Εξάροντας την προσπάθεια της Ακαδημίας για εξωστρέφεια και διεθνοποίηση, η υπουργός δήλωσε πως “το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της χώρας συνεχίζει να υπηρετεί τον ίδιο κρίσιμο ρόλο να συνδέει την επιστήμη των πολιτισμό και την κοινωνία, ενώ παράλληλα να παράγει σημαντικό ερευνητικό έργο συμβάλλοντας την κατανόηση και την αντιμετώπιση σύγχρονων προκλήσεων” από την “τεχνολογική εξέλιξη στην τεχνητή νοημοσύνη που ήδη μετασχηματίζει στον τρόπο με τον οποίο παράγεται και εννοείται η γνώση στην κλιματική κρίση της γεωπολιτικές εξελίξεις και την ανάγκη προστασίας της πολιτιστικής μας κληρονομιάς της πολιτιστικής κληρονομιάς”.
Αναφερόμενη στους τιμηθέντες με τα βραβεία της Ακαδημίας, η κα Ζαχαράκη, υπογράμμισε πόσο “όλοι τους από διαφορετικές διαδρομές υπηρετούν τη ζωντανή σχέση μεταξύ γνώσης και πολιτισμού” και της κοινωνίας. Κλείνοντας, η υπουργός τόνισε πως “η μεγάλη κληρονομιά της Αθήνας είναι ο διάλογος και αυτός ο διάλογος παραμένει σήμερα πιο αναγκαίος πιο επίκαιρος από ποτέ, γιατί ο διάλογος δεν αφορά μόνο τους θεσμούς”, αλλά “αφορά τον τρόπο με τον οποίο συνυπάρχουμε ως κοινωνία”, αρχές που η Ακαδημία Αθηνών “καλείται να συνεχίσει να συμβάλλει στον επόμενο αιώνα της πορείας της ως ζωντανός πυρήνας επιστημονικής σκέψης έρευνας και δημιουργίας”.
Στην κεντρική ομιλία την εκδήλωσης, την οποία εκφώνησε ο προέδρος της Ακαδημίας Αθηνών, κ. Νικηφόρος Διαμαντούρος, με θέμα: «Εκατό χρόνια Ακαδημίας: Από την ιστορία στο μέλλον. Ιστορική συνέχεια και κέντρο αξιών, σε διάλογο με την κοινωνία» , αρχικά περιέτρεξε την ιστορία και το έργο της εκατονταετηρίδας από την ίδρυσή της, χάρις στην ένθερμη πρωτοβουλία του Ελευθερίου Βενιζέλου, υπενθυμίζοντας πως η Ακαδημία διέσχισε πολέμους, πολιτικές μεταβολές, κοινωνικές ανακατατάξεις, διατηρώντας αδιάσπαστη τη θεσμική της συνέχεια”, ενώ η αξία της “δεν εξαντλήθηκε στην παραγωγή γνώσης, αλλά εκφράστηκε ουσιαστικά στη διαφύλαξη της ποιότητας του δημοσίου λόγου και στην υπεράσπιση των πνευματικών κριτηρίων”, όχι ως επικαιρικός, αλλά ως διαχρονικός θεσμός.
Περιγράφοντας τις επόμενες δημόσιες δράσεις και παρεμβάσεις της Ακαδημίας, με αποκορύφωμα τη συναυλία της στο Μέγαρο Μουσικής με τον Ακαδημαϊκό Λεωνίδα Καβάκο, για την Ημέρα της Ευρώπης στις 9 Μαΐου, ο κος Διαμαντούρος ανέπτυξε τους πέντε πυλώνες δράσης της, που κι αυτοί εδράζονται πάνω στην καλλιέργεια κι εμβάθυνση των θεσμών: α)στη λογοδοσία, στην εμπιστοσύνη και στα ανθρώπινα δικαιώματα λαμβάνοντας το κράτος δικαίου ως δεδομένο, β) η παιδεία, ως μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση, με έμφαση στην κριτική σκέψη και την επαναπρόσληψη των αξιών από την νέα γενιά, γ) στον πυλώνα του Δημογραφικού και την ορθή ενσωμάτωση μεταναστευτικού δυναμικού και τις επιπτώσεις του όχι μόνο στην οικονομία την αγορά εργασίας και το ασφαλιστικό σύστημα, αλλά και στη διαγενειακή ισορροπία, δ) στην κλιματική κρίση, σε συνδυασμό με τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την ευημερία των ανθρώπων και ε) στην Τεχνητή Νοημοσύνη, που διαπερνά εγκάρσια κάθε προηγούμενο πυλώνα και, μολονότι αποτελεί παράγοντα προόδου, επιφυλάσσει ηθικά διλήμματα και θεσμικές προκλήσεις.
Όπως τόνισε ο κος Διαμαντούρος, η Ακαδημία Αθηνών “εισέρχεται στη νέα εκατονταετία της για να επιβεβαιώσει το ρόλο της ως θεσμός που όχι απλώς παρατηρεί, αλλά εμπνέει και κατευθύνει, λειτουργώντας με νηφάλια σκέψη και τεκμηρίωση μακροπρόθεσμα και με “ψυχραιμία και μετρημένη αποφασιστικότητα εφαρμόζει τα νέα δεδομένα και αναδεικνύει τη σημασία του πολιτισμού και της γνώσης”.
Από την πλευρά του στην ομιλία του, με θέμα «Το τελευταίο καταφύγιο της επιστήμης και ο πλέον ανεξάρτητος θεσμός του κράτους, μια επίκαιρη ιδέα της Ακαδημίας», ο Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας, κ. Αντώνιος Ρεγκάκος , παρουσίασε μία αδρή παρουσίαση της έννοιας που κατακτήσει ο θεσμός της Ακαδημίας, ανατρέχοντας στην ιστορία της φιλοσοφίας της επιστήμης, σε σχέση με την παραγωγή της γνώσης και την καλλιέργεια της σκέψης, κυρίως στον δημόσιο χαρακτήρα τους, που συνδέεται και με την ελευθερία της έρευνας και του στοχασμού, όσο και η εμβάθυνση των θεσμών και της κοινωνίας, με στόχο την πρόοδο του ανθρώπου.
Αντλώντας από την ιστορία του πνεύματος, από τον Πλάτωνα και την ίδρυση της πρώτης ακαδημαϊκής σχολής από τον Αριστοτέλη, με ενδιάμεσους σταθμούς από τον Κικέρωνα, τον Μαρσίλιο Φιτσίνο και τους Ουμανιστές, ο κος Ρεγκάκος στάθηκε ιδιαίτερα στη μορφή που έδωσε στον θεσμό η προσέγγιση του μεγάλου Γερμανού στοχαστή Αλεξάντερ φον Χούμπολτ, που ήταν τρόπον τινά ο διαμορφωτής του σημερινού χαρακτήρα του Ακαδημαϊκού θεσμού , θέτοντας τα θεμέλια για την ανεξαρτησία του, όσον αφορά το πεδίου του θεωρητικού στοχασμού και της ερευνητικής δράσης, αλλά και την σύνδεσή του με τις ανάγκες της κοινωνίας και της Πολιτείας, συνδυάζοντας την ακαδημαϊκή με την πολιτική ελευθερίας.
Αυτή η σχέση της Ακαδημίας ως θεματοφύλακα των αξιών της γνώσης και της επιστήμης, αλλά και της ηθικής και των αξιών, όχι μόνον μίας κοινωνίας, αλλά και σε οικουμενικό βαθμό, υπογράμμισε ο κος Ρεγκάκος, επισημαίνοντας την επικαιρότητα του θεσμού στις τωρινές συνθήκες, όπου κράτη και πανεπιστήμια πιέζονται από τη γραφειοκρατία και τις ψηφιακές πλατφόρμες, που κινδυνεύουν να μετατρέψουν την εποχή μας όλο και περισσότερο σε έναν “Σκοτεινό Διαφωτισμό”.
Η τελετή έκλεισε με την απονομή του Αριστείο των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών έτους 2026 στον συνθέτη κ. Σταύρο Ξαρχάκο.
Ακολούθως, θα απονεμηθεί το Βραβείο Εθνικής Παλιγγενεσίας έτους 2026, του Ιδρύματος Κώστα & Ελένης Ουράνη, εξ ημισείας στον Ομότιμο Καθηγητή του ΤΘΣ του ΕΚΠΑ κ. Βάλτερ Πούχνερ και στον ιστορικό κ. Δημήτρη Μπαχάρα.
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
