Το ΕΜΣΤ παρουσιάζει τρεις ατομικές εκθέσεις ισάριθμων σημαντικών Ελλήνων δημιουργών που δεν είναι πια στη ζωή. Οι τρεις αυτές περιπτώσεις -Νίκη Καναγκίνη (1933-2008), Στάθης Λογοθέτης (1925-1997) και Γιάννης Χρήστου (1926-1970)- συγκροτούν έναν κοινό άξονα επαναπροσέγγισης της ελληνικής πρωτοπορίας των δεκαετιών του 1950-1980, εστιάζοντας σε δημιουργούς της ίδιας γενιάς, των οποίων το έργο διαμορφώθηκε σε συνθήκες έντονου πειραματισμού και ριζοσπαστικής αναζήτησης.
Κοινό σημείο και των τριών εκθέσεων -όπως σημειώνει η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Γρέγου στο σχετικό δελτίο Τύπου- αποτελεί η μετατόπιση του έργου από το αντικείμενο στην εμπειρία και διαδικασία. Το έργο τέχνης δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι στατικό, αλλά ως συμβάν, ως εμπειρία, ως πράξη που ενεργοποιείται στον χρόνο και στον χώρο. Στην περίπτωση του Στάθη Λογοθέτη, η ζωγραφική ωθείται πέρα από τα όρια της παραδοσιακής, δισδιάστατης αναπαράστασης, ανάγεται στις στοιχειώδεις δομές της και καθίσταται αδιαχώριστη από το οργανικό: από το σώμα, το χώμα, το δέρμα, το αίμα και τη φθορά. Ο Γιάννης Χρήστου απελευθερώνει τη μουσική από τις συμβάσεις της επιτυγχάνοντας ένα ριζοσπαστικό κράμα ήχου, τελετουργίας και θεατρικού βιώματος. Η σημασία του έργου του δεν έγκειται μόνο στις μουσικές συνθέσεις του αλλά μάλλον στην εννοιολογική του προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας η μουσική δεν περιορίζεται στη σημειογραφία της αλλά αποκτά τη διάσταση μιας ζώσας, πνευματικής και συχνά επιτελεστικής πράξης, μιας σύζευξης τελετουργίας, μύθου, φιλοσοφίας και του μυστηρίου της ανθρώπινης ύπαρξης. Η σπουδαιότητα του έργου της Νίκης Καναγκίνη πηγάζει από την πρωτοποριακή σύντηξη εκφραστικής φόρμας και ενός κριτικού λόγου που ανατέμνει τις κοινωνικές και πολιτισμικές πραγματικότητες του καιρού της, εντός του οποίου τοποθετείται και η διερεύνηση της θέσης των γυναικών. Πηγάζει επίσης από έναν ακούραστο πειραματισμό με ποικίλα εκφραστικά μέσα, που καθιστά το έργο της ένα από τα πλέον διεπιστημονικά παραδείγματα στην ελληνική μεταπολεμική τέχνη.
Εκθέσεις
Stathis Logothetis: Earth to earth
19 Μαρτίου έως 20 Σεπτεμβρίου
Επιμέλεια: Σταμάτης Σχιζάκης
Σχεδιασμός έκθεσης: Γιάννης Αρβανίτης
Το ΕΜΣΤ διοργανώνει μεγάλη αναδρομική έκθεση του σημαντικού Έλληνα ζωγράφου Στάθη Λογοθέτη (1925-1997) με τίτλο Στη Γη (Earth to Earth). Ο Λογοθέτης αποτέλεσε μια μοναδική περίπτωση καλλιτέχνη που διαμόρφωσε την καλλιτεχνική του πρακτική σε διάλογο με την Ευρωπαϊκή πρωτοπορία της εποχής του, αλλά ουσιαστικά χωρίς συνομιλητές στην Ελλάδα όπου εγκαταστάθηκε μετά το 1973. Η δύναμη του έργου του προκύπτει από τη συχνά βίαιη ταύτιση των στοιχείων της ζωγραφικής, τον καμβά, το χρώμα, το τελάρο, με το ανθρώπινο σώμα, το δέρμα και το αίμα. Στο πλαίσιο των πειραματισμών του πραγματοποίησε καλλιτεχνικές δράσεις εμψύχωσης των ζωγραφικών του έργων με το ίδιο του το σώμα ή με τη συνεργασία του κοινού. Στη συνέχεια της καλλιτεχνικής του έρευνας ενσωμάτωσε στο έργο του τις φυσικές φθορές και το τυχαίο, εκθέτοντάς το στα στοιχεία της φύσης.
Η έκθεση που θα διαρκέσει από τις 19 Μαρτίου έως τις 20 Σεπτεμβρίου 2026, θα είναι η πρώτη αναδρομική παρουσίαση του καλλιτέχνη μετά την τελευταία του έκθεση το 1994 στη Θεσσαλονίκη. Θα περιλαμβάνει περίπου 70 έργα από κάθε περίοδο της καλλιτεχνικής του πορείας, ενώ θα συγκεντρώνει έργα από σημαντικές ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα, θα περιλαμβάνει πρωτογενείς και αδημοσίευτες πηγές από το προσωπικό αρχείο του καλλιτέχνη και θα αξιοποιεί πρωτότυπη έρευνα γύρω από το διασωζόμενο έργο του. Στόχος της έκθεσης είναι μια βαθύτερη κατανόηση των καλλιτεχνικών επιδιώξεων του Λογοθέτη, η ανάδειξη της μοναδικής θέσης του στην πρωτοπορία της εποχής του, καθώς και η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για την καλλιτεχνική του πρακτική, εμπλουτισμένου από μια νέα οπτική γύρω από την οικολογία και την πολιτική του σώματος. Παράλληλα, η έκθεση θα αναδείξει τις πολλαπλές συνδέσεις ανάμεσα στο έργο του και τα γεγονότα της ταραχώδους κοσμοπολίτικης ζωής του, καθώς και τη δια βίου δημιουργική σχέση και συνεργασία με τον αδελφό του και αναγνωρισμένο Ελληνοαυστριακό συνθέτη Ανέστη Λογοθέτη (1921-1994).
Γιάννης Χρήστου: Εναντιοδρομία
19 Μαρτίου – 20 Σεπτεμβρίου 2026
Eπιμέλεια: Kωστής Ζουλιάτης
Σχεδιασμός: Θάλεια Μέλισσα
Ο Γιάννης Χρήστου (1926-1970) ανήκει στις μεγάλες μορφές της μουσικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα, παρόλο που σήμερα παραμένει ακόμα ελλειπτικά γνωστός στο καλλιτεχνικό σύμπαν. Όμως πέρα και από τη μουσική πράξη του, ο σπουδαίος Έλληνας δημιουργός υπήρξε ένας στοχαστής της τέχνης και της ανθρώπινης εμπειρίας. «Φιλοσοφώ και το αποτέλεσμα γίνεται μουσική», δήλωνε ο ίδιος -και γι’ αυτό μπορεί να χαρακτηριστεί σήμερα όχι μόνο ως ένας φιλόσοφος του ήχου, αλλά και ένας ηχητικός φιλόσοφος. Το έργο του διακρίνεται από σπάνια ενότητα και συνέπεια, από τη ριζοσπαστική αντιμετώπιση των μουσικών και καλλιτεχνικών συμβάσεων, αλλά κυρίως από το πνευματικό υπόβαθρο το οποίο εμπνέει και διαπνέει τις συνθέσεις του: η δύναμη του μύθου, το υπερβατικό στοιχείο, η ζωογόνος σημασία της τελετουργίας, οι αρχέγονοι φόβοι του ανθρώπου, ο πανικός, η υστερία.
Από τον αδόκητο θάνατό του σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα -μόλις στα 44 του, ακριβώς στη δημιουργική ακμή του- μέχρι σήμερα, κάθε αναφορά στη ζωή και το έργο του Χρήστου ακολουθεί μια μυθολογική αφήγηση, τονίζοντας τα ανεκδοτικά στοιχεία του βίου του και τις μυστηριακές πτυχές τους. Η έκθεση στο ΕΜΣΤ θα αποτελέσει στην ουσία την πρώτη μεγάλη χειρονομία που έχει σκοπό να συστήσει τον δημιουργό μέσα από τα ίδια τα τεκμήρια της σκέψης και της πολυσχιδούς πράξης του. Το Αρχείο Γιάννη Χρήστου, που φυλάσσεται στο Κέντρο Έρευνας και Τεκμηρίωσης του Ωδείου Αθηνών, ανοίγει για πρώτη φορά σε ένα ευρύτερο κοινό προκειμένου να μας ξεναγήσει στο σύμπαν της έμπνευσης του δημιουργού, στον τρόπο σκέψης και τη μέθοδο δράσης του, τα σημεία τομής με άλλα πεδία της τέχνης, της φιλοσοφίας, της επιστήμης, της καθημερινής πράξης -της ανθρώπινης εμπειρίας, σύμφωνα με τον ίδιο.
Με τίτλο δανεισμένο από το ομότιτλο έργο του Χρήστου, η έκθεση παίρνει τη μορφή μιας παρτιτούρας αλλά και ενός αμφίδρομου χρονολόγιου -το οποίο θα ακολουθεί την παρουσία του συνθέτη καθώς αυτή εξελίσσεται στον χρόνο, αλλά και καθώς ανοίγεται στον χώρο. Εκτός από τεκμήρια, όπως αλληλογραφία, φωτογραφίες, παρτιτούρες, βιβλία, φιλοσοφικά κείμενα και χειρόγραφες σημειώσεις, ο εξειδικευμένος ηχητικός σχεδιασμός στον χώρο θα συγκεντρώνει τον ηχητικό κόσμο του Χρήστου, περιλαμβάνοντας από οπτικοακουστικά αποσπάσματα μέχρι ηχογραφήσεις ολόκληρων έργων.
Ωδή στα πράγματα
Νίκη Καναγκίνη. Αναδρομική
19 Μαρτίου – 20 Σεπτεμβρίου 2026
Επιμέλεια: Τίνα Πανδή
Σχεδιασμός έκθεσης: Γιάννης Αρβανίτης
Η έκθεση επιχειρεί μια συνολική επαναπραγμάτευση και επαναφήγηση του έργου της Νίκης Καναγκίνη (Αλεξανδρούπολη,1933 – Αθήνα, 2008), από τις σημαντικότερες γυναίκες δημιουργούς της ελληνικής μεταπολεμικής τέχνης. Συγκεντρώνει ένα ευρύ και πολυδιάστατο σώμα έργων της καλλιτέχνιδας από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 έως και το 2000, από την επανέκθεση μεγάλης κλίμακας έργων στην 5η Μπιενάλε Ταπισερί της Λωζάνης (1971) ή στην ατομική της έκθεση στην γκαλερί Ιόλα-Ζουμπουλάκη (1976) έως την ενεργοποίηση συμμετοχικών εγκαταστάσεων της. Στόχος της είναι να επανασυστήσει σημαντικές πτυχές του έργου της Νίκης Καναγκίνη γύρω από ζητήματα όπως η γλώσσα του μοντερνισμού, η σχέση εφαρμοσμένων και καλών τεχνών, η συστηματική διερεύνηση της γραφής ως εικαστικής πράξης, η έμφυλη ταυτότητα και εμπειρία, η συμμετοχική και κοινωνιολογική διάσταση του έργου τέχνης.
Ο τίτλος της έκθεσης Ωδή στα πράγματα προέρχεται από το ομότιτλο ποίημα του Χιλιανού ποιητή Πάμπλο Νερούδα (1904-1973), που βρέθηκε στα αρχεία της καλλιτέχνιδας και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για την ίδια. Η καταληκτική φράση του ποιήματος του Νερούδα, «πολλά πράγματα / μου τα είπαν όλα. / Όχι μονάχα μ’ άγγιζαν / ή τ’ άγγιζε το χέρι μου, / αλλά συντρόφεψαν / έτσι την ύπαρξη μου» αντηχεί την καλλιτεχνική αναζήτηση και προσήλωση μιας σημαντικής δημιουργού στον καθημερινό μικρόκοσμο των πραγμάτων ως φορέων μνήμης, χρόνου και ταυτοτήτων.
Η έκθεση στο ΕΜΣΤ υπερβαίνει τη διερεύνηση των μορφολογικών μεταλλαγών των αντικειμένων στο έργο της Καναγκίνη και ανοίγεται σε καίρια πεδία της καλλιτεχνικής διαδρομής της, όπως ο επιτελεστικός χαρακτήρας τους, η πολυαισθητηριακή φύση τους και η πολυδιάστατη σύνδεση τους με την έμφυλη, (δια)πολιτισμική και κοινωνική συνθήκη. Η έκθεση έχει σχεδιαστεί ως μια συνολική εμπειρία, η οποία απευθύνεται σε «πιθανούς θεατές ή αναγνώστες», σύμφωνα και με τη διατύπωση που η ίδια χρησιμοποιούσε σε ορισμένα από τα Χειρόγραφά της. Στην έκθεση θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά σημαντικά έργα της επικείμενης δωρεάς έργων της Νίκης Καναγκίνη από την οικογένεια της προς το ΕΜΣΤ.
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
Επισυνάπτεται φωτογραφία: Στάθης Λογοθέτης, Torso (Ε 279), 1981. Μέρος της Δωρεάς της Συλλογής Δ.Δασκαλόπουλου, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ΕΜΣΤ.
Πηγή φωτ.: δελτίο Τύπου
