Η Εθνική Λυρική Σκηνή ταξιδεύει με την Ορχήστρα της για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη για να παρουσιάσει μια ιδιαίτερη συναυλία στο ιστορικό Carnegie Hall (Stern Auditorium/Perelman Stage), με σπουδαία έργα Ελλήνων συνθετών εμπνευσμένα από το έργο και την προσωπικότητα του Νίκου Καζαντζάκη.
Ειδικότερα, στις 15 Οκτωβρίου 2026, η Εθνική Λυρική Σκηνή με τη συναυλία «Nikos Kazantzakis: An Odyssey in Music» θα παρουσιάσει στο κοινό της Νέας Υόρκης ένα πανόραμα της ελληνικής λόγιας μουσικής με εμβληματικά έργα των Μάνου Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Νίκου Σκαλκώτα, Δημήτρη Μητρόπουλου και Γιώργου Κουμεντάκη. Διευθύνει ο διεθνώς καταξιωμένος Έλληνας μαέστρος και μουσικός διευθυντής της Όπερας του Γκρατς της Αυστρίας Βασίλης Χριστόπουλος. Ερμηνεύουν η διεθνώς αναγνωρισμένη μεσόφωνος Ανίτα Ρατσβελισβίλι και η Ελληνίδα υψίφωνος Μαρία Κωστράκη. Συμμετέχουν η Ορχήστρα της ΕΛΣ και σολίστ μουσικοί. Η συναυλία υλοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.
Ο Νίκος Καζαντζάκης -ο πιο πολυμεταφρασμένος Έλληνας συγγραφέας παγκοσμίως- αποτελεί μια από τις πιο διαχρονικές και γόνιμες πηγές έμπνευσης για την ελληνική μουσική δημιουργία του 20ού και του 21ου αιώνα. Μέσα από τη μουσική και τον κινηματογράφο το έργο του έχει ταξιδέψει στα πέρατα της Γης, καθιστώντας τον μια από τις πιο αναγνωρίσιμες λογοτεχνικές μορφές παγκοσμίως. Έργα όπως «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», «Καπετάν Μιχάλης», «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Ο τελευταίος πειρασμός» και η «Ασκητική» έχουν ταξιδέψει τον ελληνικό πολιτισμό στα πέρατα του κόσμου.
Το έργο του, βαθιά φιλοσοφικό και τραγικό, αλλά ταυτόχρονα έντονα λαϊκό και βιωματικό, αγγίζει καίρια ζητήματα ελευθερίας, μοίρας, πίστης και ανθρώπινης υπέρβασης. Η ποιητική και δραματουργική δύναμη της γραφής του προσέλκυσε κορυφαίους Έλληνες συνθέτες, οι οποίοι επιχείρησαν, μέσα από τις μελοποιήσεις τους, να μεταφέρουν στον μουσικό λόγο την ένταση, τον στοχασμό και τον υπαρξιακό παλμό του καζαντζακικού σύμπαντος. Η έμμεση συνεισφορά του στο ρεπερτόριο της μουσικής καλύπτει τουλάχιστον πέντε διαφορετικά είδη: συμφωνική μουσική, όπερα, μπαλέτο, μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο. Τα μουσικά έργα που έχουν αντλήσει έμπνευση από τον Καζαντζάκη δεν λειτουργούν απλώς ως μουσικές αποδόσεις των κειμένων, αλλά ως δημιουργικοί διάλογοι ανάμεσα στη λογοτεχνία και τη μουσική, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής μουσικής και καλλιτεχνικής ευρύτερα ταυτότητας.
O καλλιτεχνικός διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής Γιώργος Κουμεντάκης σημειώνει: «Η πρώτη μεγάλη εμφάνιση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στη Νέα Υόρκη αποτελεί ένα μεγάλο βήμα στη διεθνή της εξωστρέφεια. Στη συναυλία μας στο ιστορικό Carnegie Hall θα παρουσιάσουμε μια ιδιαίτερη ανθολογία σπουδαίων έργων των Δημήτρη Μητρόπουλου, Νίκου Σκαλκώτα, Μάνου Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, τα οποία αναφέρονται άμεσα ή έμμεσα στο έργο του οικουμενικού Νίκου Καζαντζάκη. Μαζί με τα αριστουργήματα των κορυφαίων μας συνθετών, θα έχω την ιδιαίτερη τιμή να παρουσιάσω και το έργο που έγραψα για τον Καζαντζάκη, με τίτλο ”Amor Fati”. Την Ορχήστρα της ΕΛΣ θα διευθύνει ο διεθνώς καταξιωμένος Έλληνας μαέστρος Βασίλης Χριστόπουλος, ενώ μαζί μας θα έχουμε τη σπουδαία μεσόφωνο Ανίτα Ρατσβελισβίλι, που θα τραγουδήσει για πρώτη φορά Μίκη Θεοδωράκη, και τη νεαρή υψίφωνο Μαρία Κωστράκη, που θα ερμηνεύσει τον Καπετάν Μιχάλη του Μάνου Χατζιδάκι. Θα ήθελα να ευχαριστήσω το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και τον πρόεδρο του Δ.Σ. Ανδρέα Δρακόπουλο, που βρίσκονται στο πλάι μας και στηρίζουν τη διεθνή μας εξωστρέφεια από τις πρώτες μας απόπειρες, έως και αυτό το τόσο σημαντικό για μας βήμα, το οποίο δεν θα μπορούσαμε ούτε να οραματιστούμε χωρίς τη συνδρομή των δωρεών του ΙΣΝ. Από καρδιάς ευχαριστώ τον Σεβασμιότατο Αρχιεπίσκοπο Αμερικής κ. Ελπιδοφόρο για τη θερμή του ανταπόκριση, την αμέριστη στήριξή του και την αιγίδα της Αρχιεπισκοπής Αμερικής στην εμφάνισή μας στη Νέα Υόρκη. Θερμές ευχαριστίες στην υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη για τη διαχρονική στήριξή της στο έργο μας. Είμαι βέβαιος ότι τα έργα που επιλέξαμε να παρουσιάσουμε θα αποτελέσουν για το αμερικάνικο κοινό μια ιδανική εισαγωγή στον ελληνικό πολιτισμό και την κρητική κουλτούρα όπως εκφράστηκαν μέσα από το πολυεπίπεδο έργο του Καζαντζάκη».
Ο πρόεδρος του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος Ανδρέας Δρακόπουλος αναφέρει: «Η εμφάνιση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (ΕΛΣ) στο Carnegie Hall της Νέας Υόρκης, έναν από τους πλέον καταξιωμένους πολιτιστικούς οργανισμούς διεθνώς, αποτελεί κορυφαία στιγμή της πορείας της ΕΛΣ, στο πλαίσιο και της μακροχρόνιας υποστήριξης του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειάς της. Το μοναδικό αυτό αφιέρωμα με έμπνευση από τον Νίκο Καζαντζάκη, που περιλαμβάνει εμβληματικά έργα από την ελληνική μουσική δημιουργία, φέρει τον εύγλωττο τίτλο “Οδύσσεια”, έναν τίτλο βαθιά συμβολικό, που στα δικά μας μάτια αποτυπώνει και το ταξίδι της ΕΛΣ μέσα στα χρόνια. Ένα ταξίδι στο οποίο η ΕΛΣ έχει ανοίξει πανιά και ταξιδεύει στα πέρατα του κόσμου, από την Ιταλία και την Κύπρο μέχρι την Κίνα και τη Νότια Αφρική, και τώρα στη Νέα Υόρκη. Και η επιτυχία δεν οφείλεται στο γεγονός ότι ο αέρας φυσάει ευνοϊκά αλλά στην επιδεξιότητα του χειριστή και την αφοσίωση του πληρώματος. Τα θερμά συγχαρητήριά μας στον καλλιτεχνικό διευθυντή Γιώργο Κουμεντάκη και σε όλους τους συντελεστές της ΕΛΣ. Είμαστε βέβαιοι ότι το κοινό θα ζήσει μια μαγευτική εμπειρία, στην οποία θα επιστρέφει νοερά για καιρό».
Μια μοναδική μουσική γέφυρα
Το πρόγραμμα της συναυλίας «Nikos Kazantzakis: An Odyssey in Music» της Εθνικής Λυρικής Σκηνής που θα παρουσιαστεί στο Carnegie Hall δημιουργεί μια μοναδική μουσική γέφυρα που συνδέει διάφορες γενιές Ελλήνων συνθετών. Παρά τις διαφορετικές αισθητικές και καλλιτεχνικές τους διαδρομές, όλοι οι συνθέτες επηρεάστηκαν βαθιά από τον πνευματικό κόσμο του Νίκου Καζαντζάκη και το νησί της Κρήτης – είτε ως τόπο καταγωγής είτε ως κληρονομιά ή ως συμβολική αναφορά.
Το μυθιστόρημα «Καπετάν Μιχάλης» του Νίκου Καζαντζάκη αποτέλεσε σημαντική πηγή έμπνευσης για τον Μάνο Χατζιδάκι (1925-1994), ο οποίος το 1966 συνέθεσε τη μουσική για την ομώνυμη θεατρική διασκευή του έργου. Οι καζαντζακικές θεματικές της ελευθερίας, της θυσίας και της εσωτερικής σύγκρουσης μετασχηματίζονται στη μουσική του Χατζιδάκι όχι ως επική αφήγηση, αλλά ως λυρικό και υπαρξιακό σχόλιο. Η μουσική φωτίζει τον εσωτερικό κόσμο του ήρωα και συνομιλεί ουσιαστικά με τον λόγο του Καζαντζάκη, προσφέροντας μια αυτόνομη καλλιτεχνική ανάγνωση του έργου. Το έργο θα ερμηνεύσει η υψίφωνος Μαρία Κωστράκη, συνοδεία συνόλου σολίστ μουσικών.
H παγκοσμίως πιο αναγνωρίσιμη μουσική ενσάρκωση του Νίκου Καζαντζάκη είναι αναμφίβολα ο «Ζορμπάς» του Μίκη Θεοδωράκη (1925-2021). Μέσα από τη μουσική της κινηματογραφικής μεταφοράς που έκανε ο Μιχάλης Κακογιάννης στο μυθιστόρημα «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», ο Θεοδωράκης χάρισε στον ήρωα μια δική του μουσική ταυτότητα, τη δική του φωνή, η οποία ειδικά με τον περίφημο «Χορό του Ζορμπά» ταυτίστηκε με το ελληνικό πνεύμα διεθνώς. Ερμηνεύει η διάσημη μεσόφωνος Ανίτα Ρατσβελισβίλι.
Ο Γιώργος Κουμεντάκης (γενν. 1959) στο συμφωνικό έργο «Amor Fati» (2007) εμπνέεται από τη φιλοσοφία και το πνεύμα του Καζαντζάκη. Ο ίδιος προσεγγίζει την κρητική μουσική και τις χαρακτηριστικές «κοντυλιές» μέσω μιας αφαιρετικής ορχηστρικής γραφής, χωρίς τη χρήση παραδοσιακών μουσικών οργάνων. Γραμμένο για τα πενήντα χρόνια από τον θάνατο του συγγραφέα, το «Amor Fati» -όπως υποδηλώνει και ο τίτλος- αποτυπώνει την καζαντζακική αποδοχή της μοίρας και τη βαθιά σχέση του συνθέτη με την κρητική μουσική ταυτότητα. Το «Amor Fati» θα κάνει την αμερικανική του πρεμιέρα στη συναυλία αυτή.
Επιπλέον, στη συναυλία θα παρουσιαστούν και δύο μοναδικά έργα της ελληνικής λόγιας μουσικής εμπνευσμένα από τη μακραίωνη ιστορία και τον λαϊκό πολιτισμό της Κρήτης, του νησιού που επηρέασε καθοριστικά τον Καζαντζάκη.
Οι τρεις «Κρητικοί χοροί» του Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949) εμπνέονται από την Κρήτη και την κρητική μουσική. Ο Σκαλκώτας, κορυφαία μορφή της νεοελληνικής μουσικής, έγραψε έργα που εκτείνονται από την Εθνική Σχολή και τον νεοκλασικισμό στην ατονικότητα και τον δωδεκαφθογγισμό. Το πιο εμβληματικό έργο του, οι «36 Ελληνικοί χοροί», βασίζονται σε δημοτικά τραγούδια και παραδοσιακούς σκοπούς από όλη την Ελλάδα, τονίζοντας τα ιδιαίτερα μουσικά χαρακτηριστικά και αναδεικνύοντας την ποικιλομορφία του ελληνικού τοπίου.
Ο Δημήτρης Μητρόπουλος (1896-1960) μαγεμένος από την κρητική κουλτούρα έγραψε το έργο «Κρητική γιορτή» το 1919. Ο κορυφαίος Έλληνας μαέστρος του 20ού αιώνα, ο οποίος είχε φιλική σχέση με τον Νίκο Καζαντζάκη, ξεκίνησε τη διεθνή του πορεία από τη Φιλαρμονική του Βερολίνου και έκανε σπουδαία σταδιοδρομία στην Αμερική – όπου, μεταξύ άλλων, διετέλεσε και μουσικός και καλλιτεχνικός διευθυντής της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης. Η «Κρητική γιορτή» είναι ένα από τα πρώτα αξιόλογα νεανικά του έργα για πιάνο, το οποίο αργότερα ο Νίκος Σκαλκώτας ενορχήστρωσε για ορχήστρα.
H συναυλία της 15ης Οκτωβρίου 2026 στο Carnegie Hall πραγματοποιείται στο πλαίσιο της διεθνούς εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, σε συνέχεια των εξαιρετικά επιτυχημένων περιοδειών της σε Ευρώπη, Ασία, Αυστραλία και Αφρική.
Η συναυλία πραγματοποιείται υπό την αιγίδα της Ελληνικής Ορθόδοξης Αρχιεπισκοπής της Αμερικής, ενώ μέρος των εσόδων της θα δοθεί για τους σκοπούς του Ταμείου Ελληνικής Εκπαίδευσης της Αρχιεπισκοπής (Archdiocese’s Hellenic Education Fund), καθώς και για το Μαζί για το Παιδί.
Η προπώληση των εισιτηρίων θα ξεκινήσει τον Μάιο του 2026 από το Carnegie Hall.
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
Πηγή φωτογραφίας: Εθνική Λυρική Σκηνή/ photo credit: Βασίλης Μακρής
