Η Σχολή Βραγγιανών στα ευρυτανικά Άγραφα, η οποία άκμασε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, διέθετε πλούσια βιβλιοθήκη, η οποία περιλάμβανε 4.000 περίπου τόμους στην ελληνική, τη λατινική και τη γερμανική γλώσσα, καθώς και πολλά χειρόγραφα. Αναδείχτηκε σ’ ένα σπουδαίο κέντρο σπουδών, το οποίο έγινε γνωστό ως Ελληνομουσείον των Αγράφων.
Λειτούργησε κανονικά ως το 1770.
Η Σχολή συντηρείτο αρχικά από τους κατοίκους του χωριού και από τον ίδιο τον Ευγένιο Γιαννούλη, τον σπουδαιότερο δάσκαλό της, ενώ αργότερα και για μικρό διάστημα έπαιρνε κάποια βοήθεια από την Κωνσταντινούπολη. Πρόκειται για στοιχεία εργασίας με τίτλο «Τα σχολεία και οι δάσκαλοί τους στην περιοχή των Αγράφων κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας», του δρ Ιστορίας της Εκπαίδευσης και προέδρου του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων Θεόδωρου Νημά.
Η μελέτη αυτή δημοσιεύεται στον 9ο τόμο της εξαμηνιαίας επιθεώρησης «Ιστόρηση» με τίτλο «Παιδείας Ιχνηλασίες» και θέμα την καταγραφή όλων των μορφών εκπαίδευσης στις κοινότητες των Αγράφων. Το περιοδικό σε ηλεκτρονική μορφή εκδίδεται από τον Δήμο της Λίμνης Πλαστήρα. Από τη Σχολή των δυσπρόσιτων Βραγγιανών, σύμφωνα με τον κ. Νημά, αποφοίτησε ένα πλήθος λογίων, και ιδίως κληρικών, οι οποίοι διεσπάρησαν σε πολλά μέρη της Ελλάδος κάνοντας έτσι γνωστό το όνομα της Σχολής, αλλά και των σοφών και εναρέτων διδασκάλων τους.
Παρατηρήθηκε τότε το φαινόμενο διάφοροι άρχοντες, μητροπολίτες, ηγούμενοι, ιερείς, μοναχοί, δάσκαλοι και εμπορευόμενοι από πολλά μέρη της Ελλάδος να αλληλογραφούν με τους δασκάλους της Σχολής Ευγένιο Γιαννούλη και Αναστάσιο Γόρδιο, ακόμα και χωρίς να τους γνωρίζουν προσωπικώς. Αλλά και οι παλιοί μαθητές της Σχολής Βραγγιανών, οι οποίοι βρίσκονταν σε διάφορες πόλεις (Τρίκαλα, Θεσσαλονίκη κ.α.) και μοναστήρια (Δουσίκου, Τατάρνας κ.ά.) της Ελλάδος, αλληλογραφούσαν μαζί τους. Και προς όλους αυτούς οι σεβάσμιοι δάσκαλοι απαντούσαν, δίνοντάς τους μάλιστα και πολύ χρήσιμες συμβουλές.
Τα Βραγγιανά της Ευρυτανίας, όπως τονίζει ο κ. Νημάς στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, τα οποία βρίσκονται κοντά στα όρια του Ν. Καρδίτσης και ονομάζονταν Μεγάλα για να ξεχωρίζουν από τα άλλα, που βρίσκονται στην περιοχή Αργιθέας (Ν. Καρδίτσης) και που για τον ίδιο λόγο ονομάζονταν Μικρά Βραγγιανά, κατά την οθωμανική απογραφή του 1454/55 (πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας) είχαν 280 οικογένειες και ήταν το 4ο σε πληθυσμό χωριό του Σαντζακίου των Τρικάλων, το οποίο περιελάμβανε τη μισή σχεδόν κεντρική Ελλάδα. Tα Μεγάλα Βραγγιανά απέχουν από την Καρδίτσα 70 χιλμ. και συνδέονται μ’ αυτή οδικώς. Στην περιοχή τους δημιουργήθηκαν ισχυρά τσελιγκάτα και ανθηρές βιοτεχνίες μαλλίνων υφασμάτων, πράγμα που οδήγησε στην ανάπτυξη του εμπορίου και στην οικονομική ευημερία των κατοίκων τους.
Μετά από πρόσκληση των απλοϊκών κατοίκων των Βραγγιανών, στην άκρη του κάτω μέρους του οικισμού, στη θέση Γούβα, όπου η Μονή της Αγίας Παρασκευής, ήρθε το 1661 ο Ευγένιος Γιαννούλης και ίδρυσε ανώτερο σχολείο, εγκαταλείποντας το σχολείο που είχε ιδρύσει νωρίτερα στο Καρπενήσι. Ο Γιαννούλης δίδαξε στη Σχολή Βραγγιανών μια ολόκληρη εικοσαετία, έως τον θάνατό του το 1682, οπότε τον διαδέχτηκε ο μαθητής του Αναστάσιος Γόρδιος. «Καὶ φοιτηταὶ πάλιν πάντοθεν προς αὐτὸν συνέτρεχον οἱ δὲ ἐγχώριοι πολλὴν αὐτῷ παρεῖχον τὴν αἰδὼ καὶ τιμὴν, καὶ ᾗ δυνάμεως εἶχον τὰ παρ’ ἑαυτῶν ἐχορήγουν. […] Φοιτη-ταὶ δὲ αὐτῷ», δηλ. του Γιαννούλη, «ἐν Βρανιανοῖς ἐγένοντο πολλοὶ καὶ ἄλλοι τῶν ἐκ τῆς ἱερᾶς τάξεως καὶ παῖδες ἐξ αὐτοῦ τοῦ χωρίου καὶ τῶν πέριξ ἀριθμοῦ κρείττονες». Στη Σχολή δίδαξε ακόμα ο Θεοφάνης Ρίζος ο εκ Φουρνάς, μαθητής του Γορδίου, σύμφωνα με τον κ. Νημά.
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
φωτογραφία: Δήμος Λίμνης Πλαστήρα
