Στην πυλωτή μιας πολυκατοικίας στην οδό Τροίας, στο κέντρο της Δράμας, κρύβεται ένας ελληνιστικός θησαυρός που θυμίζει ότι η σύγχρονη πόλη χτίστηκε πάνω σε αιώνες ιστορίας.
Ο μακεδονικός τάφος που ανακαλύφθηκε το 1976 κατά την ανέγερση κτιρίου, αποτελεί το πρώτο κατά χώραν μνημείο ελληνιστικής εποχής στην πόλη, προσφέροντας σπάνιες πληροφορίες για τη ζωή και τα ταφικά έθιμα των κατοίκων της αρχαίας Δράμας.
«Φέτος, συμπληρώνονται πενήντα χρόνια από την ανακάλυψή του, που ομολογουμένως ήταν εντελώς απρόσμενη, αλλά προκάλεσε μεγάλη εντύπωση και θαυμασμό», αναφέρει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δράμας, Βασιλική Πουλιούδη. «Όταν οι εργάτες άνοιγαν τα θεμέλια της πολυκατοικίας», επισημαίνει, «δεν περίμεναν ότι θα συναντούσαν έναν μνημειακό τάφο, πλήρως κτισμένο και διακοσμημένο με τοιχογραφίες που διατηρούνταν σε άριστη κατάσταση». Ο τάφος εντοπίστηκε πίσω από το σημερινό ΙΚΑ, στη διασταύρωση με την οδό Παλαιολόγου, κατά την αφαίρεση τμήματος της καμάρας που τον στέγαζε. Αποκαλύφθηκε ένας κτιστός δρόμος με κλίμακα, προθάλαμος από πώρινες πλίνθους και νεκρικός θάλαμος κατασκευασμένος πιθανότατα με πηλόπλινθους από το αργιλώδες χώμα της περιοχής.
Η ζωγραφική του προθαλάμου εντυπωσιάζει τον επισκέπτης καθώς εισέρχεται σε αυτόν. Η τεχνική των υδροχρωμάτων, οι χαράξεις δόμησης, οι διακοσμητικές ζώνες με βούκρανα (διακοσμητικό στοιχείο της αρχαιότητας με μορφή κερασφόρου ταυροκεφαλής) και ρόδακες (πανάρχαιο ηλιακό ελληνικό σύμβολο σε σχήμα λουλουδιου), τα τριγωνικά θέματα στην οροφή, δημιουργούν ένα σύνθετο και αρμονικό σύνολο που δείχνει την επιμέλεια και την αισθητική των κατασκευαστών. Η παρουσία ανθέμιων και κυκλικών διακοσμητικών στοιχείων πάνω από τις εισόδους, μαρτυρούν την τελετουργική λειτουργία του χώρου και την αναπαράσταση της ζωής στον τάφο.
«Η προσοχή στην λεπτομέρεια δείχνει ότι πρόκειται για μνημείο ιδιαίτερης σημασίας», εξηγεί στο ΑΠΕ – ΜΠΕ η κ. Πουλιούδη, «αποκαλύπτει τις τάσεις της ελληνιστικής τέχνης και το σεβασμό προς τους νεκρούς, ενώ η ύπαρξη σιδερένιων καρφιών δείχνει ότι γιρλάντες λουλουδιών και διακοσμητικές ταινίες στολίζανε τον προθάλαμο».
Τα κτερίσματα και οι θησαυροί του τάφου
Ο νεκρικός θάλαμος περιέχει τρεις σαρκοφάγους σε σχήμα Π, κτισμένες με πλιθιά και επιχρισμένες με άσπρο κονίαμα, καλυμμένες με σχιστόπλακες που βρέθηκαν σπασμένες. Οι ταφές δείχνουν επανειλημμένη χρήση, με ίχνη καύσης και διαταραχής από τυμβωρύχους, αλλά το βάθος και η κατασκευή διασώζουν τα πιο πολύτιμα ευρήματα. Στα κτερίσματα περιλαμβάνονται μυροδοχεία, λυχνάρια, πήλινες και γυάλινες χάντρες, σκυφοειδή αγγεία, καλύμματα πυξίδων, καθώς και πολυάριθμα νομίσματα της Αμφίπολης, της Θεσσαλονίκης και της Ιστιαίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα χρυσά αντικείμενα που σήμερα φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας: Ένα χρυσό περιδέραιο με χάντρες από κορναλίνη και κεφάλια ζώων στα άκρα, πιθανόν προσωπικό κόσμημα της νεκρής. Ένα ζευγάρι χρυσών σκουλαρικιών, με κεφάλι ερωτιδέα, που πιθανότατα φορούσε η νεκρή κατά την ταφή. Δυο χρυσά φύλλα ελιάς και μυρτιάς, πιθανώς από στεφάνι ή ταφικό διάκοσμο.
«Τα ευρήματα αυτά, παρά τη σύληση του τάφου, μας δίνουν μια ολοκληρωμένη εικόνα των ταφικών εθίμων», υπογραμμίζει η κ. Πουλιούδη και συνεχίζει, «αποκαλύπτουν την κοινωνική ιεραρχία, την εκτίμηση για τους νεκρούς και τις συνήθειες της ελληνιστικής Δράμας». Οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι τα περισσότερα αγγεία ήταν καθημερινής χρήσης, πιθανόν για τελετουργικές προσφορές νερού, κρασιού ή μύρων προς τους νεκρούς.
Η ανασκαφή και τα ευρήματα προσφέρουν επίσης ιστορικό πλαίσιο για την ελληνιστική Δράμα. Ο τάφος χρονολογείται από τις τελευταίες δεκαετίες του 3ου αιώνα π.Χ. μέχρι τα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ., και χρησιμοποιήθηκε συνεχώς από μέλη μιας πλούσιας οικογένειας. Η ύπαρξή του καθορίζει τα όρια της αρχαίας πόλης και αποκαλύπτει την κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική ζωή της περιοχής, ενώ τα κτερίσματα και οι τοιχογραφίες δείχνουν τη σύνδεση με τις τάσεις της ευρύτερης ελληνιστικής τέχνης.
Η ελληνιστική Δράμα μέσα από έναν τάφο
Σήμερα, ο μακεδονικός τάφος της οδού Τροίας, αν και κρυμμένος μέσα στην πυκνοκατοικημένη Δράμα, παραμένει ένας ζωντανός μάρτυρας της ελληνιστικής εποχής. Τα κτερίσματα που βρέθηκαν και φυλάσσονται στο αρχαιολογικό μουσείο, από τα μυροδοχεία και τα λυχνάρια μέχρι τα χρυσά περιδέραια και τα σκουλαρίκια, αφηγούνται ιστορίες ζωής και θανάτου, τελετουργιών και ανθρωπίνων σχέσεων. Κάθε αντικείμενο, κάθε ίχνος καύσης, κάθε χρυσό φύλλο ή νόμισμα, αποκαλύπτει τις πρακτικές και τις προτιμήσεις μιας πλούσιας οικογένειας της ελληνιστικής Δράμας, που φρόντιζε για την μνήμη των νεκρών της.
Το ταφικό μνημείο θυμίζει στον επισκέπτη ότι η αρχαιότητα δεν είναι απομακρυσμένη, ζει ανάμεσά στους συγχρόνους ανθρώπους, κρυμμένη στα υπόγεια και στις πυλωτές της πόλης. Ο ελληνιστικός τάφος της οδού Τροίας στο κέντρο της Δράμας, προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να αφουγκραστούν οι επισκέπτες κάθε ηλικίας την φωνή της αρχαίας Δράμας, να δουν πώς η καθημερινότητα, η τέχνη, η πίστη και η κοινωνική ζωή συνέθεταν τον κόσμο εκείνης της εποχής.
Η πόλη συνεχίζει να μεγαλώνει γύρω από τον εντυπωσιακό τάφο, αλλά μέσα στον χώρο αυτό, η ιστορία παραμένει ζωντανή και αμετάβλητη, καλώντας κάθε επισκέπτη να ταξιδέψει στον χρόνο και να ανακαλύψει την ελληνιστική ψυχή της Δράμας.
Ο ελληνιστικός τάφος είναι ανοιχτός κάθε Κυριακή πρωί, ενώ τις καθημερινές ανοίγει μετά από συνεννόηση με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δράμας. Η επίσκεψη του μπορεί να συνδυαστεί με μια μοναδική βόλτα στο ιστορικό κέντρο της πόλης και σε μνημεία μοναδικής ιστορικής και αρχιτεκτονικής ομορφιάς όπως το Σαντιρβάν τζαμί, το Μαρμάρινο Σπίτι – Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών, το πάρκο των πηγών της Αγίας Βαρβάρας.
