Η «Ημέρα Μνήμης Θυμάτων Μικρασιατικής Καταστροφής» της Ελλάδας είναι η 14η Σεπτεμβρίου, η οποία καθιερώθηκε για να τιμήσει τα θύματα της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και τη μεγάλη προσφυγιά που ακολούθησε.
Η ημερομηνία αυτή σχετίζεται με την πυρπόληση της Σμύρνης, καθώς η καταστροφή άρχισε στις 31 Αυγούστου 1922 (13 Σεπτεμβρίου με το νέο ημερολόγιο), σηματοδοτώντας το τέλος της τρισχιλιετούς παρουσίας του Ελληνισμού στη Μικρά Ασία.
Ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος Καλαφάτης υπήρξε μια από τις κορυφαίες προσωπικότητες και θύματα του γεγονότος, μαζί με άλλους Ιεράρχες και χιλιάδες αμάχους.
Ποιος ήταν ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος
Άγιος της Ορθοδόξου Εκκλησίας και εθνομάρτυρας, ο Χρυσόστομος Καλαφάτης αποτέλεσε Μητροπολίτης Δράμας και Σμύρνης και θανατώθηκε με μαρτυρικό τρόπο κατά την Καταστροφή της Σμύρνης.
Γεννήθηκε στην Τρίγλια της Βιθυνίας, στην Προποντίδα.
Ήταν γιος του Νικολάου Καλαφάτη και της Καλλιόπης Λεμωνίδου και παιδί 8μελούς οικογένειας. Ο πατέρας του ήταν νομομαθής και φρόντισε για την καλή μόρφωσή του από μικρή ηλικία. Σπούδασε στη Θεολογική σχολή της Χάλκης,. το 1902 χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Δράμας, ξεκινώντας ευρύ ποιμαντικό και φιλανθρωπικό έργο.
Η ποιμαντορία του στην πόλη αυτή συνέπεσε με τον Μακεδονικό αγώνα και αγωνίστηκε κατά της βουλγαρικής βίας και προπαγάνδας, για την παλινόρθωση και στήριξη του Ελληνικού στοιχείου. Στη Δράμα, εκτός των άλλων, ανέπτυξε αξιόλογη κοινωνική και φιλανθρωπική δράση
Οι δραστηριότητές του όμως προκάλεσαν ανησυχία στην τουρκική διοίκηση και γι’ αυτό απομακρύνθηκε δυο φορές από τη θέση του.
Το 1910 έγινε μητροπολίτης Σμύρνης όπου έγινε δεκτός από το λαό με ενθουσιασμό και άμεσα κάλεσε τους ομοεθνείς χριστιανούς να εργαστούν με ομόνοια και αγάπη για την επίτευξη των κοινών τους στόχων. Η δράση του και εδώ υπήρξε ανάλογη με εκείνη στη Δράμα
Το απόγευμα της 27ης Αυγούστου του 1922, ενώ ο Τουρκικός Στρατός ήλεγχε πλήρως την Σμύρνη, ένας Ιταλός καθολικός ιερέας ενημέρωσε τους Γάλλους σχετικά με τον θανάσιμο κίνδυνο που διέτρεχε ο Χρυσόστομος. Πολύ σύντομα μια γαλλική περίπολος, αποτελούμενη από 20 ναύτες, κατέφθασε στην Μητρόπολη, την Αγία Φωτεινή, με σκοπό να φυγαδεύσει τον Χρυσόστομο. Οι Γάλλοι ζήτησαν από τον Μητροπολίτη να τους ακολουθήσει, είτε στο προξενείο τους, είτε στην καθολική εκκλησία της (Καρδιά του Ιησού).
Εκείνος όμως αρνήθηκε τονίζοντάς τους ότι το καθήκον του υπαγόρευε να παραμείνει με το ποίμνιό του, «ως καλός ποιμένας»,
Λίγο αργότερα, κατά τις 19.30, κατέφθασε ένας Τούρκος αξιωματικός, ο οποίος συνοδευόταν από δύο στρατιώτες. Οδήγησαν τον Χρυσόστομο στην πλατεία Διοικητηρίου. Η γαλλική περίπολος ακολούθησε τον μητροπολίτη, ο οποίος βρισκόταν ήδη ενώπιον του Νουρεντίν πασά. Κατόπιν του ανακοίνωσε ότι το “Επαναστατικό Δικαστήριο της Ανεξαρτησίας”, στην Άγκυρα, είχε ήδη αποφασίσει την καταδίκη του σε θάνατο. Ο Τούρκος αξιωματούχος κατευθύνθηκε προς το μπαλκόνι του κτηρίου, από όπου αντίκρισε στην πλατεία Διοικητηρίου, τη θέα μαινόμενου πλήθους Τούρκων, στους οποίους απηύθυνε τα παρακάτω λόγια:
“Αν σας έκανε καλό, να του το ανταποδώσετε, αν σας έκανε κακό, να του κάνετε και σεις κακό!”.
.
Ο όχλος άρπαξε χωρίς χρονοτριβή το μητροπολίτη και τον οδήγησε λίγο πιο πέρα, μπροστά στο κομμωτήριο του Ismail ενός Ιταλού προστατευόμενου, εκεί σταμάτησαν και τον έντυσαν με μια άσπρη μπλούζα που πήραν από τον κομμωτή, άρχισαν αμέσως να τον χτυπούν λυσσασμένα με γροθιές και με ξύλα, και να τον φτύνουν στο πρόσωπο, του τρύπησαν με μαχαιριές το σώμα, του ξερίζωσαν τη γενειάδα, του έβγαλαν τα μάτια, του έκοψαν τη μύτη και τα αυτιά
Σύμφωνα με μια εκδοχή, ένας Τούρκος πυροβόλησε τον μητροπολίτη δύο φορές στο κεφάλι, δίνοντας τέλος στο μαρτύριό του.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει ανακηρύξει το Χρυσόστομο, Άγιο και εθνομάρτυρα. Η μνήμη του “Αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης” να εορτάζεται την Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού
