Η ανοσοθεραπεία έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο καρκίνος, καθώς ενεργοποιεί τη φυσική άμυνα του οργανισμού για να εξουδετερώσει τα καρκινικά κύτταρα.
Ωστόσο, για ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών η θεραπεία δεν αποδίδει τα αναμενόμενα αποτελέσματα ή συνοδεύεται από σοβαρές παρενέργειες, όπως αυτοάνοσα νοσήματα. Σε αυτή τη διπλή «μάχη», κατά του καρκίνου και των αυτάνοσων νοσημάτων, η Θέμις Αλισσάφη, επίκουρη καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και ερευνήτρια στο Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ) διεξάγει μια πρωτοποριακή έρευνα έχοντας εξασφαλίσει για δεύτερη φορά χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC).
Η ερευνητική δουλειά της κ. Αλισσάφη θέτει στο επίκεντρο έναν από τους βασικούς πρωταγωνιστές του ανοσοποιητικού συστήματος, αλλά και σημαντικό εμπόδιο στην ανοσοθεραπεία: τα ρυθμιστικά Τ-κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά είναι πολύ σημαντικά για τον οργανισμό και η κατανόηση της λειτουργίας τους από Αμερικανούς και Ιάπωνες επιστήμονες οδήγησε στην απονομή του βραβείου Νόμπελ Ιατρικής 2025.
Τα ρυθμιστικά Τ-κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος αναγνωρίζουν και καταστρέφουν επικίνδυνους παθογόνους οργανισμούς. Την ίδια ώρα, όμως, τα καρκινικά κύτταρα εκμεταλλεύονται την κατασταλτική δράση των κυττάρων αυτών με αποτέλεσμα να ξεφεύγουν από την επιτήρηση του ανοσοποιητικού συστήματος και τελικά να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα.
Στο καινοτόμο ερευνητικό πρόγραμμα RegSign, που έλαβε χρηματοδότηση «Starting Grant» από το ERC το 2020 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, η Θέμις Αλισσάφη μελετά τα ρυθμιστικά κύτταρα σε ασθενείς με καρκίνο. Στόχος της είναι να αναλύσει μέσω προηγμένων τεχνολογιών τη μοριακή τους σφραγίδα και να ανιχνεύσει στοιχεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ανάπτυξη βιοδεικτών, που θα παρέχουν πρόγνωση για την απόκριση στην ανοσοθεραπεία, και την ανακάλυψη νέων θεραπευτικών στόχων στον καρκίνο, που θα ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα χωρίς να προκαλούν αυτοάνοσα νοσήματα.
Στο πλαίσιο του έργου, η ερευνητική ομάδα πέτυχε μια σημαντική ανακάλυψη: τον εντοπισμό ενός απροσδόκητου μεταβολικού μηχανισμού. Η θεραπευτική στόχευση του μηχανισμού αυτού έχει το μοναδικό πλεονέκτημα να περιορίζει την ανοσοκατασταλτική δράση των ρυθμιστικών Τ-κυττάρων ειδικά στον όγκο προστατεύοντας παράλληλα την ευεργετική τους επίδραση στην περιφέρεια και προλαμβάνοντας την ανάπτυξη αυτοάνοσων τοξικοτήτων.
Νανοσωματίδια στη μάχη κατά του καρκίνου
Η νέα χρηματοδότηση της κ. Αλισσάφη με το ERC «Proof of Concept», που ανακοινώθηκε πριν από λίγες ημέρες, αποτελεί ένα βήμα προς την αξιοποίηση αυτού του επιστημονικού ευρήματος. Στο νέο έργο MetaReg, η ομάδα της θα αναπτύξει μια θεραπεία με τη χρήση νανοσωματιδίων, τα οποία θα στοχεύουν τα ρυθμιστικά Τ-κύτταρα αλλάζοντας τον μηχανισμό δράσης τους, ώστε να δρουν μόνο ενάντια στον όγκο χωρίς να πυροδοτούν αυτοάνοσες αντιδράσεις. Στο πλαίσιο του έργου θα δοκιμαστεί η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα της μεθόδου σε μοντέλα ανθρωποποιημένων ποντικών. Μετά το τέλος του «Proof of Concept» επόμενος στόχος της κ. Αλισσάφη, εφόσον εξασφαλιστεί πρόσθετη χρηματοδότηση, είναι η διενέργεια προκλινικών μελετών και σε ανθρώπους για να δοκιμαστεί η αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Η κ. Αλισσάφη συγκαταλέγεται στους 300 ερευνητές από 23 κράτη- μέλη της ΕΕ και διασυνδεδεμένες χώρες, που έλαβαν το 2025 επιχορήγηση «Proof of Concept» από το ERC, προκειμένου να διερευνήσουν πώς τα επιστημονικά τους αποτελέσματα μπορούν να οδηγηθούν σε πρακτικές εφαρμογές. Εκτός από την κ. Αλισσάφη χρηματοδότηση με «Proof of Concept» έλαβαν, επίσης, ο καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και ερευνητής στο ερευνητικό κέντρο «Αλέξανδρος Φλέμινγκ», Γιώργος Κόλλιας, και ο επίκουρος καθηγητής της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Μιχάλης Βασιλείου. Επίσης, οι ελληνικής καταγωγής Ιωάννης Κρικίδης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Σπυρίδων Χατζηβασιλειάδης, καθηγητής στο Technical University of Denmark, και Δημήτρης Παυλόπουλος επίκουρος καθηγητής στο VU Amsterdam.
Πρέσβειρα του ERC στην Ελλάδα
Με σπουδές στη Χημεία και την Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και μεταδιδακτορικές σπουδές στην Ανοσολογία στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης και στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, η Θέμις Αλισσάφη έχει θέσει στο επίκεντρο της έρευνάς της εδώ και πολλά χρόνια τον διπλό στόχο της μελέτης καρκίνου και αυτοανοσίας.
«Και οι δύο ασθένειες συνδέονται με το ανοσοποιητικό σύστημα. Είναι ασθένειες τις οποίες ελέγχει το ανοσοποιητικό μας σύστημα και αν είναι δυσλειτουργικό προκαλείται η αυτοανοσία, ενώ αν υπερλειτουργεί μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο», εξηγεί η ίδια στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Η Θέμις Αλισσάφη δεν έχει επιτύχει μόνο δύο σημαντικές χρηματοδοτήσεις από το ERC. Από την άνοιξη του 2025 έχει αναλάβει τον ρόλο της πρέσβειρας του ERC στην Ελλάδα. Στους 32 πρεσβευτές σε χώρες της ΕΕ και διασυνδεδεμένες χώρες συγκαταλέγονται επίσης η καθηγήτρια Οικονομικών στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φοίβη Κουντούρη για την Κύπρο, και η καθηγήτρια Ιστορίας της Επιστήμης και Τεχνολογίας στο Friedrich-Alexander-Universitat-Erlangen-Nurnberg, Μαρία Ρεντετζή για τη Γερμανία.
Πρόκειται για έναν νέο θεσμό που θέσπισε το ERC σε συνεργασία με την Ένωση των επιστημόνων που έχουν λάβει ERC grant (AERG) και έχει ως στόχο να φέρει την επιστημονική έρευνα πιο κοντά στην κοινωνία, αλλά και να μεταφέρει προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ερευνητές.
Όπως επισημαίνει η κ. Αλισσάφη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, στην Ελλάδα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ερευνητές είναι τεράστια: περιορισμένα εθνικά κονδύλια για την έρευνα, προβληματική αξιολόγηση των προτάσεων για χρηματοδότηση, απουσία προγραμμάτων-γέφυρα που να επιτρέπουν τη συνέχιση της έρευνας μετά το τέλος των ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Συνολικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προσθέτει, υπάρχει το πρόβλημα ότι το βάρος της χρηματοδότησης έχει δοθεί σε αμυντικά κονδύλια με αποτέλεσμα «η βασική έρευνα να είναι τελείως απροστάτευτη».
Την ίδια ώρα, όμως, υπογραμμίζει, «η αξία της επιστημονικής έρευνας είναι τεράστια στην υγεία, την κλιματική αλλαγή, το περιβάλλον, την οικονομία, την ανάπτυξη, την τεχνητή νοημοσύνη. Σε όλους τους τομείς έχει οδηγήσει σε τεράστιες ανακαλύψεις. Χωρίς τη βασική έρευνα καμία από τις ανακαλύψεις δεν θα μπορούσαν να είχαν γίνει. Δεν μπορούμε να έχουμε καινοτομία χωρίς να έχουμε ισχυρά θεμέλια στη βασική έρευνα».
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
