Ένα όνομα λησμονημένο, του Ιταλού αντιφασίστα Αντόνιο Πελεγκρίνο, που εκτελέσθηκε μαζί με άλλους 22 μάρτυρες στο μπλόκο της Καλογρέζας, στις 15 Μαρτίου, τίμησε με μία σειρά εκδηλώσεων μνήμης στο Δημαρχείο και μία συνέντευξη Τύπου στις 21 Μαρτίου στην ΕΣΗΕΑ, που οργάνωσε ο Δήμος Νέας Ιωνίας, παρουσία και του συγγενούς του Ντανίλο Ντι Κίο.
Στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην ΕΣΗΕΑ, ο δήμαρχος Νέας Ιωνίας Παναγιώτης Μανούρης τόνισε πως «θα παίξει ρόλο ακόμη και στην Ιταλία το γεγονός ότι θα πρέπει κάποια στιγμή να μνημονεύονται κι οι αντιφασίστες Ιταλοί που έδωσαν τη ζωής τους στην Ελλάδα και να μην περιπίπτουν στη λήθη». Όπως πρόσθεσε ο δήμαρχος: «Πλέον ο Αντόνιο Πελεγκρίνο θεωρείται καλογρεζιώτης, που έπεσε με τα αδέλφια του στην περιοχή» και τόνισε πως επίκειται αδελφοποίηση με τη γενέτειρά του στην Ιταλία, το Λαβέλο, σημαίες του οποίου θα κυματίζουν με αυτή του Δήμου Νέας Ιωνίας στο δημαρχιακό μέγαρο.
Ο Αντόνιο Πελεγκρίνι αν και βρέθηκε μέσα στους 400 ανθρώπους, γυναίκες κι άντρες, που συνελήφθησαν από τα ενεργούμενα των κατακτητών, επί πολλά χρόνια το όνομά του δεν μνημονευόταν –έως το 1982. Όπως τόνισε η ελληνο-ιταλίδα ερευνήτρια Όλγα Νάσση, αυτό οφείλεται στο χάος, την αδράνεια στην ταξινομηση ή την απόκρυψη αρχείων. Όπως είπε, ο Πελεγκρίνο μολονότι αντιφασίστας, φτωχός μεροκαματιάρης από την αγροτική περιοχή της Λουκάνια αναγκάσθηκε να βρεθεί ως κατακτητής στην Ελλάδα, υπηρετώντας στο σώμα της Οικονομικής Αστυνομίας. Μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, τον Σεπτέμβριο του 1943, ο Πελεγκρίνο επέλεξε αντί να αφοπλισθεί ή να συνεχίσει να πολεμά στο πλευρό των Γερμανών, να πολεμήσει στο πλευρό των εργατών της Καλογρέζας, τους «αδελφούς» του. Το όνομά του επανεμφανίσθηκε το 1985, όταν η οικογένειά του τιμήθηκε από τον Δήμο Νέας Ιωνίας. Έκτοτε στη γενέτειρά του το Λαβέλο, μία οδός φέρει το όνομα του Αντόνιο Πελεγκρίνο.
Ο Ιταλός αντιφασίστας, που «συνελήφθη με ένα καρβέλι ψωμί στη μασχάλη», βρισκόταν μεταξύ των 400 που συνελήφθησαν στο μπλόκο, που είχε οργανώσει η Χωροφυλακή, υπό τις διαταγές του διαβόητου επικεφαλής του Γραφείου Ασφαλείας της Αλέξανδρου Λάμπου και του αρχηγού της Κων/νου Γκίνου. Μετά τον εξευτελισμό και τα ανείπωτα μαρτύρια που υπέβαλαν τους συλληφθέντες, υπό τον φωτογραφικό φακό των Γερμανών, οι δυνάμεις της Χωροφυλακής, άλλους έστειλαν στη Γερμανία (απ’ όπου ελάχιστοι επέστρεψαν), ενώ 23 εκτελέσθηκαν στο ρέμα του Ποδονίφτη. Ανάμεσά τους κι ο Αντόνιο Πελεγκρίνο, που πέθανε λεβέντικα φωνάζοντας «Ζήτω η Καλο-γκρέτσια» (κάνοντας ‘λογοπαίγνιο’ με την Καλογρέζα και την ονομασία ‘Γκρέτσια’ της Ελλάδας στα ιταλικά. Η σορός του, τάφηκε ανώνυμα μαζί με των άλλων εκτελεσθέντων σε ομαδικό τάφο στη Μεταμόρφωση.
Όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Γιώργη-Βύρωνα Δάβο, η Ελληνο-ιταλίδα ερευνήτρια Όλγα Νάσση, η οποία αποδύθηκε σε ένα επίπονο έργο για να ανασυστήσει την προσωπική ιστορία αυτού του ανθρώπου: «Ο Αντόνιο δεν ήταν μια μεμονωμένη περίπτωση ατομικού ηρωισμού, αλλά το προϊόν μιας ταξικής κουλτούρας: ένας στρατιώτης, γιος εργατών γης από τη Λουκανία, που αναγνώρισε στους εργάτες της Καλογρέζας τους δικούς του ομοίους. Ο Αντόνιο αποδεικνύει ότι η αλληλεγγύη δεν έχει σύνορα: είναι η ακαριαία αναγνώριση μεταξύ εκείνων που βιώνουν την ίδια αδικία. Ο Αντόνιο Πελεγκρίνο, φωνάζοντας “Ζήτω η Καλογρέζα” μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, ένωσε τις δύο αντιστάσεις μας».
Άλλωστε, όπως τονίζει ο απόγονός του κ. Ντε Κίο στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Το να είσαι συγγενής ενός ήρωα της Αντίστασης σημαίνει σίγουρα να κληρονομείς το πολιτισμικό και αξιακό του υπόβαθρο. Οι ιστορίες για τον Αντόνιο μού μεταφέρθηκαν από τη γιαγιά μου (από την πλευρά της μητέρας μου) και αφορούσαν κυρίως τον σπαραγμό που υπέστη η οικογένειά του για τις συνθήκες του θανάτου του και για το γεγονός ότι δεν μπόρεσαν ποτέ να επαναπατρίσουν τη σορό του στην Ιταλία». Ο ίδιος υπενθύμισε πως κι άλλοι Ιταλοί (Ο υπολοχαγός Ατίλιο Κορούμπια, που προσχώρησε στο τάγμα «Ήλιος» της ελληνικής Αντίστασης κι ο υπολοχαγός Οράτσιο Πετρουτσέλι, πρωταγωνιστής της μάχης της Κεφαλονιάς) πέρασαν στην ελληνική αντίσταση.
Από την πλευρά του ο Βιτσέντζο Ντε Μικέλε, εκπρόσωπος της μεγάλης συνδικαλιστικής οράνωσης FIOM-CGIL στην Ιταλία, μας δήλωσε: «Η θυσία του Αντόνιο Πελεγκρίνο αντιπροσωπεύει μια μορφή Αντίστασης που ξεπερνά τα εθνικά σύνορα: είναι η ιδέα ενός διεθνούς αντιφασισμού, βιωμένου από εργάτες και αγωνιστές που πάλευαν για την ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη όπου ήταν απαραίτητο».
Αλλά ποιό ήταν εκείνο το κίνητρο που παρακίνησε την κ. Νάσση να ασχοληθεί με τη βιογραφία του Πελεγκρίνι; «Η έρευνα», τονίζει η ίδια στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «δεν γεννήθηκε από μια απλή βιογραφική περιέργεια, αλλά από την ανάγκη να επιλυθεί μια “ανωμαλία της μνήμης”. Η δική μου συμμετοχή είναι βιωματική: φέρω μέσα μου τη μνήμη ενός Ιταλού παππού, αντιφασίστα στρατιώτη στην Πάτρα, και ενός Έλληνα παππού, ιδεολογικού ηγέτη της αγροτικής Αντίστασης στην Ήπειρο».
Η περίπτωση του Αντόνιο Πελεγκρίνο επιβεβαιώνει περισσότερο την έννοια του «καλού παρτιτζάνου» αντί για τη φήμη του «καλού Ιταλού στρατιώτη» (την ειδυλλιακή εικόνα που έχουν εξυφάνει ταινίες όπως το «Μεντιτεράνεο» ή το «Μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι» της «στρατιάς Σ’ Αγαπώ» (L’ Armata S’ Agapò), που κι η ιταλική ιστοριογραφία έχει αρχίσει να αναθεωρεί.
«Μας υπενθυμίζει ότι οι Ιταλοί στην Ελλάδα ήταν κατακτητές», προσθέτει η κ. Νάσση, «όσο υπηρέτησαν το καθεστώς, και ότι μόνο η λιποταξία και ο δεσμός με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ επέτρεψαν σε ορισμένους να ξαναβρούν την ανθρωπιά τους. Οι πρόσφατες φωτογραφίες της Καισαριανής είναι ένα οπτικό χαστούκι που μας θυμίζει τη θηριωδία ενός συστηματικού εχθρού: ο φασισμός δεν ήταν μια συλλογική τρέλα, αλλά ένα συγκεκριμένο εγκληματικό και ταξικό σύστημα».
Το ίδιο υπογραμμίζει κι ο κ. Ντε Μικέλε: «Η περίπτωση του Πελεγκρίνο θέτει υπό αμφισβήτηση το αφήγημα της αυτο-άφεσης του “καλού Ιταλού στρατιώτη” (italiani brava gente), δείχνοντας ότι η ιστορία αποτελείται από επιλογές: υπήρχαν εκείνοι που προσαρμόζονταν και εκείνοι που έπαιρναν θέση, ακόμα και με τίμημα τη ζωή τους. Το παράδειγμά του ενισχύει μια ανάγνωση της Αντίστασης όχι μόνο ως πέρασμα προς τη δημοκρατία, αλλά ως ριζική ρήξη με τον φασισμό και κάθε μορφή καταπίεσης».
Αλλά είναι επίκαιρη σήμερα και κυρίως διδακτική αυτή η θυσία του Αντόνιο Πελεγκρίνι, ως ανθρώπου που πεθαίνει σε μία άλλη χώρα, υπερασπίζοντας ιδανικά κοινά και πανανθρώπινα συνάμα, απέναντι σε σκοτεινές δυνάμεις που τα επιβουλεύονται;
«Ναι, είναι επίκαιρο», τονίζει ο κ. Ντε Μικέλε και προσθέτει :«Σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο που σημαδεύεται από εθνικιστικές, αυταρχικές και ξενοφοβικές αναζωπυρώσεις, η ιστορία του Πελεγκρίνο υπενθυμίζει ότι η δημοκρατία δεν είναι κεκτημένη μια για πάντα. Το παράδειγμά του καλεί σε εγρήγορση, συμμετοχή και διεθνή αλληλεγγύη μεταξύ των λαών και των εργαζομένων».
«Αυτές οι εικόνες δρουν σήμερα ως χημικό αντιδραστήριο: επιταχύνουν την αφύπνιση μιας μνήμης που δεν μπορεί πλέον να είναι ουδέτερη για λόγους ευκολίας, αλλά που πρέπει να διεκδικήσει τον χαρακτήρα της ως αγώνας ενάντια στον φασισμό, χθες όπως και σήμερα», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Νάσση.
Από την πλευρά του, ο κ. Ντε Κίο διαπιστώνει πως κατ’ αυτόν: «“ Οι ηττημένοι” του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου “ δεν χάνουν ευκαιρία να προσπαθήσουν να αποκαταστήσουν εγκληματίες πολέμου και σκοτεινές φυσιογνωμίες, επιχειρώντας, μέσω της παραχάραξης της ιστορίας, να νομιμοποιήσουν την ποταπή ιδεολογία τους».
Σήμερα, οι εκδηλώσεις που οργάνωσε ο Δήμος Ιωνίας παραδίδουν και πάλι τη μνήμη του Αντόνιο Πελεγκρίνο, τόσο στην κοινή Ιστορία της Αντίστασης σε Ιταλία και Ελλάδα, όσο και πάλι στην οικογένειά του, ώστε να καλυφθεί το κενό εκείνο του πένθους, που χωρίς ένα σώμα ακόμη παραμένει ανοικτό. Όπως τονίζει η κ. Νάσση: «Η αναζήτηση του Αντόνιο Πελεγκρίνο σήμαινε την αποκατάσταση της υλικής υπόστασης ενός σώματος που το ιταλικό κράτος έχασε και η ελληνική κοινότητα υιοθέτησε».
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
