Σε ένα σύγχρονο πλατωνικό σπήλαιο μεταμορφώνεται το Ελληνικό Περίπτερο στα Giardini της Βενετίας από τον Ανδρέα Αγγελιδάκη, τον διεθνώς αναγνωρισμένο εικαστικό και αρχιτέκτονα που εκπροσωπεί την Ελλάδα στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με το έργο «Escape Room» («Δωμάτιο Απόδρασης»), από τις 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026.
Η εμβληματική πλατωνική αλληγορία επανενεργοποιείται ως ένα εμβυθιστικό, κατοικήσιμο περιβάλλον που τοποθετείται στην εποχή της μετα-αλήθειας και της ανόδου του εθνικιστικού λαϊκισμού μέσα από την ελληνική συμμετοχή, σε επιμέλεια Γιώργου Μπεκιράκη.
«Από μόνος μου δεν θέλω να συγκρουστώ με κάτι. Απλώς βάζω μεγάλες ιδέες να συγκρούονται μεταξύ τους» ανέφερε στη σημερινή συνέντευξη Τύπου ο Ανδρέας Αγγελιδάκης. Αντλώντας έμπνευση από τη δομή των escape rooms και με αφετηρία την αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα, το Ελληνικό Περίπτερο ως δωμάτιο απόδρασης, ενσαρκώνει μία πραγματικότητα που μοιάζει με παιχνίδι, ενώ σε συμβολικό επίπεδο φέρει το παράδοξο ενός κτιρίου που προσπαθεί να ξεφύγει από τον «εαυτό» του και άρα από την ίδια την ιστορία του. «Καλούμαστε ν’ αποδράσουμε από εκδοχές του εαυτού μας που δέχονται μια κατάσταση. Το Escape Room το παρουσιάζω σαν διασκέδαση, χωρίς όμως να κάνω κάτι να φαίνεται αστείο, ενώ δεν είναι» επεσήμανε ο διεθνής δημιουργός του οποίου οι εικαστικές εγκαταστάσεις προσεγγίζουν συχνά την Ιστορία μέσα από μετατοπίσεις, παραμορφώσεις, ανατροπές και χιούμορ, σκηνοθετώντας εναλλακτικά πλαίσια ανάγνωσης της πραγματικότητας, της ταυτότητας και της πολιτισμικής μνήμης.
Η σύλληψη του έργου για τον Ελληνικό Περίπτερο βασίστηκε στην πολυετή έρευνα του Ανδρέα Αγγελιδάκη πάνω στη σχέση της αρχαιολογίας, της αρχιτεκτονικής και της ιστορίας, μέσα από μία κριτική ματιά που τις προσεγγίζει ως έννοιες ρευστές και διαπραγματεύσιμες. «Στο “Escape Room” ο Αγγελιδάκης δεν αντιμετωπίζει το Ελληνικό Περίπτερο ως έναν απλό εκθεσιακό χώρο αλλά ως αναπόσπαστο ενεργό μέρος του έργου. Το κτίριο του οποίου η ιστορία ξεκινά από το 1934 αντιμετωπίζεται ως ένας ιδεολογικά φορτισμένος χώρος που έχει χαρακτηριστικά εθνικού μνημείου. Ο καλλιτέχνης οικειοποιείται τη νεοβυζαντινή αρχιτεκτονική της πρόσοψης του περιπτέρου και τη χρησιμοποιεί για να σκηνοθετήσει ένα σύγχρονο ψηφιακό πλατωνικό σπήλαιο» δήλωσε ο επιμελητής της ελληνικής συμμετοχής Γιώργος Μπεκιράκης.
«Αντίθετα με το σπήλαιο του Πλάτωνα, στο σπήλαιο του Ανδρέα Αγγελιδάκη η αλήθεια δεν υπάρχει σαν απόλυτη αξία. Δανειζόμενος τη λογική του escape room, ενός παιχνιδιού δηλαδή όπου οι παίχτες καλούνται να παρατηρήσουν και να συνδέσουν αλληλουχίες προκειμένου να αποδράσουν και άρα να νικήσουν, το έργο παρουσιάζει μία πραγματικότητα όπου αλήθεια και αναπαράσταση συγχέονται. Παραθέτει στοιχεία αφήνοντας τον θεατή να προσανατολιστεί ανάμεσα στο πλήθος των ερεθισμάτων με τη δυνατότητα της απόδρασης, χωρίς όμως τη νίκη. Παράλληλα, θίγει κρίσιμα ζητήματα για τη σχέση του εθνικισμού με τη διαχείριση της ιστορίας σαν μηχανισμό προπαγάνδας. Μέσα από το “Escape Room” ο Αγγελιδάκης μας τοποθετεί σε μία οικεία συνθήκη μετα- αλήθειας, δυστοπική και ταυτόχρονα παιγνιώδη όπου το θέαμα είναι η κυρίαρχη τεχνολογία παραγωγής αλήθειας» συμπλήρωσε.
Μέσα από μια βαθιά κατάδυση στο ίδιο του το παρελθόν, το Ελληνικό Περίπτερο συναντά μια «σέλφι τραβηγμένη στο μπάνιο», όπου ο καθρέφτης έχει κολλήσει για πάντα στο Έτος Μηδέν (1934): τη χρονιά που οι Ναζί ξεκίνησαν τους διωγμούς κατά των ομοφυλόφιλων, ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι συναντήθηκαν για πρώτη φορά στη Βενετία στον απόηχο των σαρωτικών εκλογικών τους επικρατήσεων, την ίδια χρονιά πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του Ελληνικού και του Αυστριακού Περιπτέρου.
«Τα Εθνικά Περίπτερα των Giardini σχεδιάστηκαν για να επικοινωνήσουν τις πολιτικές πεποιθήσεις των κυβερνήσεων που τα ανήγειραν σε εκείνη την ιστορική συγκυρία. Σήμερα στέκουν ως Παγωμένα Φασιστικά και/ή Αποικιοκρατικά Σπήλαια, παγιδευμένα σε ένα περιβάλλον που έχει ταυτιστεί με τη διερεύνηση των πολιτικών επιλογών και των συνεπειών τους, καθώς και την ακόλουθη μετατροπή τους σε τέχνη. Κάθε Περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας – όπως ακριβώς και οι μηχανισμοί στην αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου – ο οποίος σήμερα θυμίζει μια Φαντασμαγορία του Παγκόσμιου Τραμπισμού: εάν αντικαταστήσουμε το Σπήλαιο με την Οθόνη, αυτό που απομένει είναι η κάθε έκφανση του MAGA (Make America Great Again) ως μια σκηνοθεσία του φασισμού εν έτει 2025» σημειώνει ο Ανδρέας Αγγελιδάκης.
Διερευνώντας τη «ζωή» του Περιπτέρου σε συνάρτηση με το πολιτικό κλίμα της εποχής της γέννησής του – δηλαδή τον φασισμό- ο Αγγελιδάκης παρακολουθεί τις ιστορικές εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ιταλία μέσα από μικρές ιστορίες και περιστατικά που συνδέονται με τον χώρο. «Το Περίπτερο μετατρέπεται σε μια κάψουλα όπου ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις. Η GRECIA μετασχηματίζεται σε ένα ψυχαναλυτικό υποκείμενο- μια μεταφορά που αντανακλά το φάσμα της ελληνικότητας και την αλληλεξάρτησή της με τον αυταρχισμό. Το “queer” σώμα της αφηγείται τα επίμονα αινίγματα ανάμεσα στο παρελθόν και τις σύγχρονες εκδοχές της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Τα γλυπτά του Αγγελιδάκη λειτουργούν ως θραυσματικά στοιχεία, ως ίχνη που υποδηλώνουν τις πολλαπλότητες που συγκροτούν μια εθνικότητα και τις ιστορίες που ποτέ δεν έγιναν επίσημη Iστορία», αναφέρει Γιώργος Μπεκιράκης.
O Yφυπουργός Πολιτισμού, αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, Ιάσονας Φωτήλας, δήλωσε: «Πιστεύω βαθύτατα στο δικαίωμα της τέχνης να συγκρούεται. Να αμφισβητεί. Να ενοχλεί. Ως πράξη ουσιαστική, η μόνη που μπορεί ακόμα να ανοίξει ρωγμές εκεί που όλα φαίνονται λεία και ρυθμισμένα. Η σύγκρουση που αξίζει δεν είναι αυτοαναφορική, δεν είναι εκπλήρωση μίας υποχρέωσης στο πλαίσιο ενός αναμενόμενου ρεπερτορίου διαμαρτυρίας. Είναι η σύγκρουση που βλέπει κάτι συγκεκριμένο, αληθινό, επείγον και αρνείται να συμφιλιωθεί μαζί του αβασάνιστα. Που επισημαίνει, που ανατρέπει, που αφυπνίζει. Η ελληνική συμμετοχή στην 61η Διεθνή Έκθεση Tέχνης – La Βiennale di Venezia κινείται με αυτό το πνεύμα. Έρχεται να θέσει ερωτήματα, με τόλμη, με ακρίβεια, με τέχνη που έχει κάτι να πει και ξέρει γιατί το λέει».
Στη μακρά και ιδιαίτερα σημαντική ιστορία του Ελληνικού Περιπτέρου, αναφέρθηκε η Γενική Διευθύντρια του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS, Φανή Τσατσάια: «Για περισσότερες από εννέα δεκαετίες έχει φιλοξενήσει σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής και σήμερα λειτουργεί ως χώρος παρουσίασης προτάσεων που συνομιλούν με τα διεθνή καλλιτεχνικά ρεύματα και τα σύγχρονα κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά ζητήματα. Το MOMUS υποστηρίζει ενεργά την προετοιμασία και την υλοποίηση της ελληνικής συμμετοχής, ενισχύοντας τη διεθνή προβολή της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας».
Στρατηγικός υποστηρικτής στο «Escape Room» είναι το Onassis Culture. Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια και μέλος στο Δ.Σ. του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, δήλωσε: «Η παρουσία μας ως στρατηγικός υποστηρικτής, αφορά στη διάρκεια της συμπόρευσής μας με τον Ανδρέα Αγγελιδάκη, έναν δημιουργό που μεταβολίζει την ελληνικότητα και παίζει με τα στερεότυπα, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου απουσιάζει η σοβαροφάνεια και αναδύεται η ουσία. Με το συγκεκριμένο έργο, η εθνική συμμετοχή παίζει με τον ίδιο τον ορισμό της. Τι σημαίνει εθνικό; Και πώς συμμετέχουμε εμείς σε αυτό; Ανυπομονούμε για αυτό το έργο τώρα ειδικά που ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός σαρώνουν τις σύγχρονες δημοκρατίες».
Το έργο «Escape Room» του Ανδρέα Αγγελιδάκη υλοποιείται και εκτίθεται στο Ελληνικό Περίπτερο στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS.
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
φωτογραφία: Ανδρέας Σιμόπουλος
