Το πολύπλευρο, πολυεπίπεδο παρελθόν της Θεσσαλονίκης, όταν οι δρόμοι των ανθρώπων από όλη την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων διασταυρώνονταν στην πόλη, στη μετάβαση από τον 19ο στον 20ο αιώνα αναδεικνύει έκθεση που συνδιοργανώνουν στην Πρίστινα το Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα και της Νεότερης Ιστορίας της Μακεδονίας (ΙΜΜΑ) σε συνεργασία με το Γραφείο Συνδέσμου της Ελλάδας στην Πρίστινα.
Στην περιοδική έκθεση με τίτλο «Η Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου-αρχές του 20ου αιώνα, Κοινωνική και Πολιτιστική Ζωή» μέσα από δημοσιεύματα εφημερίδων της εποχής, φωτογραφίες και μαρτυρίες, από τα αρχεία Χαΐτογλου, Κωνσταντινίδη και του ΙΜΜΑ και τη συλλογή Βασίλη Γούναρη για μεγάλα ιστορικά γεγονότα και την καθημερινότητα των κατοίκων της διαμορφώνεται η εικόνα ενός από τα σημαντικότερα λιμάνια της εποχής, σημείο συνάντησης πολιτισμών της Μεσογείου και της Ευρώπης.
Η κοινωνική και πολιτιστική ζωή, οι άνθρωποι της Θεσσαλονίκης τον 19ο και 20ο αιώνα, τα επαγγέλματα, η εκπαίδευση και η αρχιτεκτονική αποτελούν τις ενότητες της έκθεσης, στην οποία προβάλλονται επίσης δύο γεγονότα που σημάδεψαν καθοριστικά την πόλη, η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 που κατέστρεψε το ιστορικό κέντρο και άλλαξε ριζικά την όψη της και η άφιξη δεκάδων χιλιάδων προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.
Το ζέπελιν — LZ 85 που πέταξε πάνω από την πόλη με στόχο να βομβαρδίσει το λιμάνι και εγκαταστάσεις του συμμαχικού στρατηγείου στις 05 Μαΐου 1916, η καταστροφή που προκάλεσαν οι βόμβες του και η κατάρριψή του από την αντιαεροπορική άμυνα στις εκβολές του Αξιού ποταμού είναι από τα επεισόδια, που αποτυπώνονται στα τεκμήρια της έκθεσης.
Η έκθεση, σε επιστημονική επιμέλεια της καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Σταυρούλας Μαυρογένη, διευθύντριας του Κέντρου Έρευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΚΕΜΙΤ) του ΙΜΜΑ και σε συντονισμό της επικεφαλής του Γραφείου Συνδέσμου της Ελλάδας στην Πρίστινα, πρέσβης Ελένης Βακάλη και της διευθύντριας του ΙΜΜΑ, Αθηνάς Παυλίδου εγκαινιάστηκε χθες στην Αίθουσα Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Πρίστινας (Gallery of the Faculty of Arts, University of Prishtina).
«Όλοι θα αναγνωρίσουμε ένα κομμάτι του εαυτού μας στις φωτογραφίες»
«Μετά την κατάργηση των βραχυπρόθεσμων θεωρήσεων Σένγκεν, πολλοί Κοσοβάροι επισκέπτονται την Ελλάδα και ένας μεγάλος αριθμός από αυτούς ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη, σχεδόν κάθε δεύτερο Σαββατοκύριακο. Πολλοί Κοσοβάροι ξέρουν την πόλη ή τη γνωρίζουν τώρα. H τάση αυτή επιτρέπει στις δύο κοινωνίες να πλησιάσουν και να γνωριστούν καλύτερα και σε βάθος. Η Θεσσαλονίκη παραμένει ένας προορισμός ενδιαφέροντος για πολλούς ανθρώπους από τα Δυτικά Βαλκάνια. Και έτσι προέκυψε η ιδέα αυτής της έκθεσης» δήλωσε στο ΑΠΕ – ΜΠΕ η πρέσβης Ελένη Βακάλη.
«Με δεδομένο ότι η Θεσσαλονίκη είναι σημείο αναφοράς είτε τουριστικό, είτε επαγγελματικό, ή σπουδαστικό ή ο,τιδήποτε άλλο, πολλών ανθρώπων από τα Δυτικά Βαλκάνια σκεφτήκαμε με τη διευθύντρια του ΚΕΜΙΤ του ΙΜΜΑ Σταυρούλα Μαυρογένη και τη διευθύντρια του ΙΜΜΑ Αθηνά Παυλίδου ότι θα ήταν καλό να διοργανώσουμε μία έκθεση με αυτό το υλικό. Το φωτογραφικό υλικό αφορά σε μία περίοδο, στα τέλη 19ου αιώνα αρχές 20ου αιώνα που η Θεσσαλονίκη είναι πολυπρόσωπη και μια εποχή συνύπαρξης» επισήμανε η επικεφαλής του Γραφείου Συνδέσμου της Ελλάδας στην Πρίστινα.
«Όπως είπα και στους επισκέπτες της έκθεσης, νομίζω ότι όλοι θα αναγνωρίσουμε ένα κομμάτι του εαυτού μας στις φωτογραφίες: ανθρώπους από την περιοχή, αλλά και ανθρώπους από την υπόλοιπη Ευρώπη» ανέφερε η πρέσβης Ελένη Βακάλη.
Στα εγκαίνια της έκθεσης, όπως τόνισε η κ. Βακάλη, ο δήμαρχος της Πρίστινας, Περπαρίμ Ράμα υπογράμμισε ότι «στην πραγματικότητα είμαστε γείτονες, μπορεί να μη συνορεύουμε, αλλά είμαστε γεωγραφικά πάρα πολύ κοντά».
«Η έκθεση συγκέντρωσε μεγάλο ενδιαφέρον ενώ το κοινό ξεναγήθηκε και συμμετείχε στα εγκαίνια ενεργά με ερωτήσεις. Παραβρέθηκαν εκπρόσωποι της πανεπιστημιακής κοινότητας και φοιτητές» είπε η κ. Βακάλη σημειώνοντας ότι το Πανεπιστήμιο της Πρίστινας, ιδιαίτερα η Φιλολογική Σχολή του έχουν καταστεί μία πραγματική πλατφόρμα συνεργασίας Ελλάδας και Κοσόβου. «Στη Σχολή Φιλολογίας φιλοξενούνται μαθήματα ελληνικής γλώσσας με τη συνδρομή του Γραφείου Συνδέσμου της Ελλάδας στην Πρίστινα. Έχουμε επενδύσει στη νεολαία του Κοσόβου για τις μεταξύ μας σχέσεις» επισήμανε και πρόσθεσε ότι η έκθεση έδωσε την ευκαιρία να αρχίσουν συζητήσεις για πανεπιστημιακές συνεργασίες ή καλλιτεχνικές. Τις επόμενες μέρες θα ξεναγηθούν στην έκθεση φοιτητές με τους καθηγητές τους.
Στιγμιότυπα μιας πόλης σε συνεχή μετάβαση
«Στόχος της έκθεσης είναι να ζωντανέψουν στιγμιότυπα της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής της Θεσσαλονίκης. Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, η Θεσσαλονίκη υπήρξε μια πόλη σε συνεχή μετάβαση» τόνισε η επιμελήτριά της, Σταυρούλα Μαυρογένη.
«Ανάμεσα στα μεγάλα ιστορικά γεγονότα και την καθημερινή ζωή των κατοίκων της, διαμορφώθηκε μια ιδιαίτερη μικροϊστορία, όπου ο εκσυγχρονισμός, η πολυπολιτισμικότητα και η ανθεκτικότητα συνυπήρχαν» πρόσθεσε.
«Η πόλη με κύριο εμπορικό της πυρήνα το λιμάνι, το οποίο είχε αναδειχθεί σ΄ ένα από τα σημαντικότερα της Μεσογείου, διακινώντας το εμπόριο καπνού, βαμβακιού, σιτηρών και υφασμάτων έδινε τον παλμό της οικονομίας. Από το 1870 έως το 1890 η πόλη γνωρίζει έντονη βιομηχανική άνθηση. Ιδρύονται καπνεργοστάσια, υφαντουργεία, τράπεζες και αποθήκες, που ενισχύουν τον ρόλο της ως σημαντικού εμπορικού κέντρου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα σε μεγάλες καπνοβιομηχανίες με χιλιάδες εργαζόμενους όπως ο «Όλυμπος», ο «Νέστος» και ο «Άτλας», κυριαρχούσε. Βιοτέχνες, έμποροι, λιμενεργάτες, γιατροί, καφετζήδες και ξενοδόχοι συνέθεταν τον κοινωνικό ιστό μιας πόλης ανοιχτής στο εμπόριο και στους ταξιδιώτες» ανέφερε η κ. Μαυρογένη.
Η έκθεση εστιάζει και στον πολυεθνοτικό και πολυθρησκευτικό χαρακτήρα της Θεσσαλονίκης. «Έλληνες Ορθόδοξοι, Εβραίοι Σεφαραδίτες και Μουσουλμάνοι, μαζί με Σλάβους, Αρμένιους και Δυτικοευρωπαίους, συμβίωναν σε μια πόλη πολυγλωσσική και πολυθρησκευτική. Ελληνικά, τουρκικά, λαντίνο και γαλλικά ακούγονταν καθημερινά στα παζάρια και στο λιμάνι. Οι διαφορετικές αργίες -Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή- αποτελούσαν χαρακτηριστικό της καθημερινότητας, χωρίς να εμποδίζουν τη συνεργασία» σημείωσε η κ. Μαυρογένη.
«Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της κοινωνίας της πόλης είχε η εκπαίδευση, κάθε κοινότητα διατηρούσε το δικό της εκπαιδευτικό δίκτυο: η ελληνική κοινότητα με σχολεία και παρθεναγωγεία, η εβραϊκή με τα σχολεία της Alliance Israélite Universelle που προωθούσαν τον εκσυγχρονισμό και η οθωμανική εκπαίδευση που ανανεώθηκε μέσω των μεταρρυθμίσεων. Ξένα σχολεία, γαλλικά, ιταλικά και αμερικανικά συμπλήρωναν το πολυφωνικό εκπαιδευτικό τοπίο. Μετά την απελευθέρωση το 1912, η εκπαίδευση οργανώθηκε σταδιακά με βάση το ελληνικό κράτος, ενώ η ίδρυση του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου το 1925 αποτέλεσε ορόσημο για την πνευματική ζωή της πόλης» υπογράμμισε.
Στα εγκαίνια παρέστησαν, μεταξύ άλλων, βουλευτές από τη κυβερνητική πλειοψηφία, μέλη της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων, διπλωμάτες από το υπουργείο Εξωτερικών του Κοσόβου, πρέσβεις από κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, το πολιτιστικό τμήμα της πρεσβείας της Τουρκίας, καθηγητές και φοιτητές από τη Σχολή Καλών Τεχνών, καλλιτέχνες, ο πρύτανης του Πανεπιστημίου, Άρμπεν Χατζρουλάχου και ο κοσμήτορας της Σχολής Καλών Τεχνών, Χαζίρ Χαζίρι.
Η έκθεση «Η Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου-αρχές του 20ου αιώνα, Κοινωνική και Πολιτιστική Ζωή» συνοδεύεται από αναλυτικό κατάλογο, ο οποίος λειτουργεί ως εργαλείο τεκμηρίωσης αλλά και ως αυτόνομη μελέτη για την πόλη της συγκεκριμένης περιόδου.
Η έκθεση θα φιλοξενηθεί στην Αίθουσα Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Πρίστινας από τις 25 Φεβρουαρίου έως τις 3 Μαρτίου 2026.
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
(Την αφίσα και τις φωτογραφίες παραχώρησαν το ΙΜΜΑ και το Γραφείο Συνδέσμου της Ελλάδας στην Πρίστινα)
