Το «σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας» (tall poppy syndrome) αποτελεί ένα ψυχολογικό φαινόμενο που συναντάται σε ποικίλα κοινωνικά πλαίσια (εργασία, σχολείο, οικογένεια κ.α.) Μάλιστα όπως θα σου εξηγήσουμε παρακάτω έχει ρίζες στον αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό.
Περιγράφει την τάση να επικρίνονται, να υπονομεύονται, να αποφεύγονται ή να εκφοβίζονται άτομα που «ξεχωρίζουν» για τα επιτεύγματά τους.
«Με τους πιο απλούς όρους, το σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας εμφανίζεται όταν κάποιος δέχεται σκληρή κριτική επειδή έχει υψηλές επιδόσεις», λέει η Courtney Morgan, LPCC-S, αδειούχος θεραπεύτρια και συνιδρύτρια του TherapyList.
Τι είναι το σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας;
Το σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας είναι ένα είδος κοινωνικού «κουρέματος», και όχι απλώς φθόνος για τα επιτεύγματα κάποιου. Αν κάποιος ξεχωρίζει επειδή είναι φιλόδοξος και ικανός, μπορεί να υπάρξει η επιθυμία να «κοπεί» το εγώ του και να εξισωθεί με τους άλλους.
Αυτή η τάση καθοδηγείται από τον φόβο μήπως κάποιος επισκιαστεί και από τον τρόμο της αποτυχίας μέσω της σύγκρισης.
Μάλιστα ο όρος tall poppy syndrome χρησιμοποιείται κυρίως στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζεται με ονόματα όπως η γνωστή μας cancel culture, shaming του humblebrag ή απλώς “haters”.
Το σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ρώμη. Ο Ταρκύνιος ο Υπερήφανος, ένας τυραννικός βασιλιάς, διέταξε τον γιο του να απομακρύνει ή να σκοτώσει πολίτες σε γειτονικά κράτη που αντιστέκονταν στον έλεγχό του. Για να δείξει τις προθέσεις του, ο Ταρκύνιος έκοψε τα κεφάλια από τις πιο ψηλές παπαρούνες στον κήπο του.
«Οι άνθρωποι συχνά αισθάνονται ότι απειλούνται από εκείνους που τα πάνε καλύτερα από τους περισσότερους και προσπαθούν να υποτιμήσουν ή να εκτροχιάσουν τα επιτεύγματά τους για να νιώσουν καλύτερα με τον εαυτό τους», λέει η Morgan. «Αυτό είναι εύκολο όταν οι περισσότεροι είναι περιορισμένοι στην ανάπτυξή τους, καθώς μπορούν να ενωθούν για να “κόψουν” την πιο ψηλή παπαρούνα».
Πού εμφανίζεται
Το σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας εμφανίζεται συνήθως σε τέσσερις τομείς: στον χώρο εργασίας, στις φιλίες, στις οικογενειακές σχέσεις και στους διαδικτυακούς χώρους.
- Χώρος εργασίας: Η Morgan λέει ότι στον χώρο εργασίας «μπορεί να εκδηλωθεί με την υπόθεση ότι το άτομο με υψηλές επιδόσεις είχε κάποιο πλεονέκτημα σε σχέση με τους άλλους». Άτομα σε ανώτερες θέσεις μπορεί να τα παραβλέπουν για προαγωγές λόγω των δικών τους ανασφαλειών. Μάλιστα έρευνες που έχουν γίνει αποκαλύπτουν ότι συνήθως γυναίκες είναι τα «θύματα» αυτού του συνδρόμου.
- Φιλίες: Στις φιλίες, το σύνδρομο μπορεί να εμφανιστεί με τη μορφή ειρωνικών ή διφορούμενων κομπλιμέντων. Μπορεί επίσης να πάρει τη μορφή του ότι κάποιος αποκλείεται ή ότι τα επιτεύγματά του δεν γιορτάζονται όσο οι επιτυχίες των φίλων του.
- Οικογένεια: «Κάποιος με σύνδρομο ψηλής παπαρούνας μπορεί να νιώθει το “μαύρο πρόβατο” της οικογένειας και ότι οι άλλοι τον κρατούν σε απόσταση», λέει η Morgan. «Αυτό μπορεί να μοιάζει με αποκλεισμό από ομαδικές συνομιλίες ή με την υπόθεση ότι δεν θέλει να συμμετέχει σε ορισμένες δραστηριότητες».
- Διαδικτυακοί χώροι: Η παρουσία στο διαδίκτυο μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολη. «Μπορεί να δεχθείς επιθέσεις ή σκληρή κριτική από ανθρώπους που δεν γνωρίζεις ή που σε γνωρίζουν ελάχιστα», λέει η Morgan. Η ανωνυμία επιτρέπει στους ανθρώπους να είναι πιο σκληροί απ’ ό,τι θα ήταν αλλιώς.
Γιατί μπορεί να σε επηρεάσει τόσο έντονα
Το σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας είναι επιζήμιο, γιατί τιμωρεί ακριβώς τα χαρακτηριστικά που ισχυριζόμαστε ότι εκτιμούμε: το ταλέντο, τη φιλοδοξία και την καινοτομία.
Επίσης μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ψυχική υγεία του ατόμου που δέχεται την κριτική. Τα θύματά του νιώθουν άγχος, απομόνωση ή ακόμα και τα οδηγεί στο να αυτοπεριορίζονται λένε οι ψυχολόγοι. Μπορεί να καταπνίξει τις φιλοδοξίες στο όνομα της συμμόρφωσης και της ανάγκης να ταιριάξουμε. Επίσης πλήττει την αυτοεκτίμησή μας και ειδικά την εργασιακή.
ΠΗΓΉ womenonly.skai.gr
