Ο Νάσμι, ο μικρότερος από τρία αδέρφια, γεννήθηκε στη Γερμανία από γονείς Ρομά που διέφυγαν από τον πόλεμο στο Κόσοβο. Το 2009, ο Νάσμι (Nesmir Hasani), o μεγαλύτερος αδελφός του Σεντάτ και η μητέρα τους επαναπατρίζονται από το γερμανικό κράτος στο Κόσοβο, όπου οι Ρομά εξακολουθούν να μην είναι ευπρόσδεκτοι. Ο Νάσμι μάχεται για να επιβιώσει σε έναν υπερπλήρη καταυλισμό προσφύγων, αποφασισμένος να επανενώσει τη διασκορπισμένη οικογένειά του και να ξαναχτίσει τη ζωή τους.
Το χρονικό του ταξιδιού του Νάσμι από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους κατέγραψε σε διάστημα 15 χρόνων η Καταλίν Μπάρσονι στο ντοκιμαντέρ «I Saw a Suno», που έκανε ελληνική πρεμιέρα στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
«H αδικία με την οποία βρέθηκαν αντιμέτωπες οι κοινότητες των Ρομά κατά τη διάρκεια του πολέμου και μετά τον πόλεμο, με παρακίνησε να γυρίσω το ντοκιμαντέρ. Πολλοί άνθρωποι που εκτοπίστηκαν σε διάφορες χώρες, στη Βόρεια Μακεδονία, στο Μαυροβούνιο, στη Σερβία, αλλά και εντός του Κοσόβου έζησαν σε καταυλισμούς προσφύγων για περισσότερα από δέκα χρόνια μετά τον πόλεμο» δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Κάταλιν Μπάρσονι, σκηνοθέτρια από την Ουγγαρία, Ρομά από την πλευρά της μητέρας της.
«Ήταν πολύ σοκαριστικό για μένα, όταν είδα σε έναν από τους καταυλισμούς, εφήβους που έμοιαζαν Γερμανοί, είχαν επαναπατριστεί βίαια και ζούσαν εκεί χωρίς να καταλαβαίνουν πραγματικά ούτε μια λέξη στα σερβικά και στα αλβανικά» τόνισε.
Τρία χρόνια και εννέα μήνες σε καταυλισμό προσφύγων, 14 προσπάθειες διαφυγής
«Ο βασικός πρωταγωνιστής, ο Νάσμι φαινόταν σαν χαμένος. Μια μέρα τον απομάκρυναν από το σπίτι του, από το περιβάλλον του, το σχολείο, τους φίλους του και τον έστειλαν στο Κόσοβο. Γεννήθηκε στη Γερμανία, όπου οι γονείς του αναζήτησαν καταφύγιο, φεύγοντας από τον πόλεμο. Ζούσε με τα αδέρφια του εκεί, αλλά μετά επαναπατρίστηκε βίαια στο Κόσοβο» ανέφερε η Κάταλιν Μπάρσονι, η οποία είναι διευθύνουσα σύμβουλος της BAXT Films και εκτελεστική διευθύντρια του Ιδρύματος Romedia, που προωθεί την αυτοεκπροσώπηση των Ρομά μέσω του κινηματογράφου.
«Το Κόσοβο δεν ήταν έτοιμο να δεχτεί παιδιά που γεννήθηκαν στο εξωτερικό, δεν υπήρχε εκπαίδευση στα γερμανικά ή σε οποιαδήποτε άλλη γλώσσα. Δεν υπήρχε επιλογή για τα παιδιά αυτά να επανενταχθούν στο Κόσοβο» σημείωσε και πρόσθεσε: «Σε αυτή την ταινία προσπάθησα να καταγράψω τι συνέβη με τον Νάσμι, με αυτό το νεαρό αγόρι που βρέθηκε σε αυτές τις αδύνατες συνθήκες και πώς κατάφερε να επιβιώσει».
Η μητέρα του και ο μεγαλύτερος αδερφός του επίσης επαναπατρίστηκαν. Ο πατέρας του και ο ενήλικος αδερφός του έμειναν στη Γερμανία. Ο Νάσμι έμεινε στο Κόσοβο τρία χρόνια και εννέα μήνες. Προσπάθησαν να περάσουν τα σύνορα πολλές φορές, έκαναν συνολικά 14 προσπάθειες και δεν κατάφεραν να φτάσουν πουθενά. Και σε κάποιο σημείο έχασαν την ελπίδα. Τελικά υπήρξαν διακινητές ανθρώπων, τους οποίους η οικογένεια πλήρωσε για να διαφύγουν η μητέρα και ένα ακόμη άτομο.
«Έτσι, ο πρωταγωνιστής της ταινίας μου έμεινε μόνος στο Κόσοβο, ενώ η μητέρα του και ο αδερφός του κατάφεραν να επιστρέψουν στη Γερμανία» είπε η Κάταλιν Μπάρσονι, που είναι από τις λίγες γυναίκες Ρομά στην Ευρώπη που γυρίζουν ταινίες για τους Ρομά.
«Έμεινε πίσω μόνο με τη γιαγιά του. Και μετά άρχισε να τρελαίνεται και ήθελε να πάει στο σπίτι του. Ταξίδεψε μέσω Σερβίας, στην Ουγγαρία, όπου τον οδήγησαν σε ένα κέντρο κράτησης και μετά σε ένα μέρος για ανήλικους» συμπλήρωσε.
Εκεί βρήκε τον Νάσμι η δημιουργός του ντοκιμαντέρ.
Η Καταλίν Μπάρσονι είχε κάνει γυρίσματα στον καταυλισμό προσφύγων, κοντά στην Κόσοβσκα Μιτρόβιτσα στο παρελθόν, είχε γνωρίσει τη γιαγιά του Νάσμι. «Η οικογένεια με εμπιστεύτηκε πραγματικά επειδή έβλεπε πώς δουλεύουμε. Πάντα δείχναμε την πραγματικότητα ενός μέρους της οικογένειας στο άλλο. Κάναμε γυρίσματα στη Γερμανία, με τον δάσκαλό του, με τους φίλους του να του στέλνουν μηνύματα στις κάμερές μας και τα δείχναμε στον Νάσμι όσο δύσκολο κι αν ήταν να τα παρακολουθήσει και να βλέπει τη ζωή που άφησε.
Στο ντοκιμαντέρ έχουν συμπεριληφθεί ίχνη του πολέμου, που επηρέασε σε τεράστιο βαθμό ολόκληρη την περιοχή. Χρησιμοποιήθηκε αρχειακό υλικό από το Associated Press, το Euronews, από το σερβικό ραδιόφωνο και την τηλεόραση και συμπεριλήφθηκε αναπαράσταση του εκτοπισμού των χιλιάδων Ρομά, Ασκάλι και Αιγύπτιων το καλοκαιριού του 1999.
«Υπήρξε μαζική έξοδος εκατοντάδων χιλιάδων Αλβανών του Κοσόβου προς το νότο το καλοκαίρι του 1999. Και μετά ακολούθησε η έξοδος των Ρομά» ανέφερε η σκηνοθέτρια.
Όταν επέστρεψαν οι Αλβανοί θεώρησαν τους Ρομά ως συνεργάτες των Σέρβων, επειδή έμειναν, παρ’ όλο που ήταν μουσουλμάνοι. Έτσι πυρπόλησαν τη συνοικία Μαχάλα των Ρομά στην Κόσοβσκα Μιτρόβιτσα, δίπλα στον ποταμό Ίμπαρ, μεταξύ Σέρβων και Αλβανών. Έκαψαν 8.000 σπίτια και οι Ρομά αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή. Αυτό προκάλεσε τη μεγαλύτερη μετανάστευση πληθυσμού Ρομά στη σύγχρονη εποχή μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο» τόνισε η δημιουργός του ντοκιμαντέρ.
«Τότε ήταν που η γιαγιά του Νάσμι, εγκατέλειψε το διώροφο σπίτι της, με τον κήπο με τα λευκά λουλούδια, όπως έλεγε πάντα. Έμεινε 14 χρόνια στον καταυλισμό προσφύγων, σε απόσταση 16 χιλιομέτρων από την Κόσοβσκα Μιτρόβιτσα. Δεν είχε καμία υποστήριξη για να ξαναχτίσει το σπίτι της» εξήγησε.
Μία ταινία για το δικαίωμα επιστροφής
«Suno» σημαίνει “ όνειρο” στη γλώσσα των Ρομά. Ο αρχικός τίτλος “ Suno Dikhlem” σημαίνει “ Είδα ένα όνειρο”. Κάποια στιγμή, μου είπαν να μην χρησιμοποιήσω τη γλώσσα των Ρομά στον τίτλο μιας ταινίας που απευθύνεται σε διεθνές κοινό. Αλλά αν δεν χρησιμοποιήσουμε τη γλώσσα μας — σε ταινίες, βιβλία, ποιήματα, podcast — πώς θα ακουστεί ποτέ;» είπε η Καταλίν Μπάρσονι.
Αναφερόμενη στις δυσκολίες που συνάντησε, είπε ότι ήταν πολύ δύσκολο το ταξίδι της παραγωγής. «Ξεκίνησα το 2009, ήμουν πολύ νέα, με παρακινούσε πολύ η ιστορία. Όμως υπήρχαν διάφορα νομικά εμπόδια, ή το ζήτημα της εξασφάλισης πόρων» εξήγησε.
Διαπιστώσαμε ότι στην πραγματικότητα ο Νάσμι, ο κύριος πρωταγωνιστής, πρέπει να αφηγηθεί την ιστορία του. Μέσω της αφήγησής του γνωρίζεις πραγματικά τις συνθήκες στον καταυλισμό προσφύγων και όλο αυτό το πολύ μεγάλο ταξίδι επιστροφής στην πατρίδα, τόνισε.
«Είναι πολύ σημαντικό για μας ως Ρομά δημιουργούς ταινιών που γνωρίζουμε μεγάλη επιτυχία στην παρουσίαση αυτού του έργου σε διάφορα μέρη της Ευρώπης» είπε η Κάταλιν Μπάρσονι. «Είναι μία ταινία για την επιστροφή και το δικαίωμα επιστροφής. Είναι ένα πολύ σημαντικό και καυτό θέμα στην Ευρώπη, πώς ενσωματώνουμε τους πρόσφυγες, πως έχουμε κέρδος αν επενδύουμε στην ενσωμάτωσή τους. Είναι πολύ λογικό με τον γηράσκοντα πληθυσμό στις χώρες να επενδύουμε στους νέους, απ’ όπου κι αν προέρχονται, και να τους προσφέρουμε την ευκαιρία».
«Η ταινία έχει να κάνει με την αίσθηση του καλωσορίσματος, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την κατανόηση των ατομικών ιστοριών. Νομίζω ότι είναι πολύ, πολύ σημαντικό και επίκαιρο το θέμα αυτό. Γι’ αυτό είμαστε Ευρωπαίοι, επειδή είμαστε ανθρωπιστές, σωστά;» υπογράμμισε.
Ο Νάσμι, σε όλο το ντοκιμαντέρ λέει ότι είναι Γερμανός, επειδή μιλάει με τους φίλους του στα γερμανικά, γράφει μηνύματα στα γερμανικά, αλλά αγκαλιάζει και την καταγωγή του. Όταν επέστρεψε τελικά στη Γερμανία εργάστηκε για μια ΜΚΟ σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα για μικρά παιδιά Ρομά. Είναι πολύ δραστήριος και προσφέρει στην κοινότητα.
«Ποτέ δεν έδειξε σημάδια κατάθλιψης. Είναι ενδιαφέρον. Όλα όσα πέρασε όλα αυτά τα χρόνια, δεν τον αποθάρρυναν. Επέδειξε θάρρος και τεράστια υπομονή. Είναι πολύ σεμνός χαρακτήρας, σεμνός άνθρωπος» επισήμανε.
Το ντοκιμαντέρ «I Saw a Suno», που συμμετέχει στα Τμήματα Next Gen και Open Horizons στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, θα προβληθεί αύριο, Σάββατο 14 Μαρτίου, στις 12.30, στην αίθουσα Τζον Κασσαβέτης και θα ακολουθήσει Q&A με τη σκηνοθέτρια Κάταλιν Μπάρσονι.
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
(τις φωτογραφίες παραχώρησε η σκηνοθέτρια)
