Το σκοτάδι είχε μόλις αρχίσει να απλώνεται πάνω από τη Νάουσα, όταν τα φώτα άναψαν στο διατηρητέο κτήριο της οδού Χατζημαλούση 17. Εκεί, στο κέντρο της πόλης, όπου στεγάζεται η ΒΙΒΟΝ –η πρώτη βιβλιοθήκη οίνου στη χώρα– ο κόσμος άρχισε να καταφθάνει σιγά σιγά, γεμίζοντας τον χώρο με μια αίσθηση προσμονής. Ανάμεσά τους η ηθοποιός Λένα Παπαληγούρα και ο σκηνοθέτης Γιώργος Οικονόμου, επίτιμοι προσκεκλημένοι της ΒΙΒΟΝ και της οικογένειας του Κτήματος Κυρ-Γιάννη –παρόντες οι Στέλλιος και Μιχάλης Μπουτάρης και ο γιος του Στέλλιου, Γιάννης.
Το κάλεσμα εκείνο το βράδυ είχε άρωμα θεάτρου. Λίγη ώρα αργότερα, στη ΒΙΒΟΝ θα προβαλλόταν, για πρώτη φορά μπροστά σε κοινό, το βίντεο της θεατρικής παράστασης «PRIMA FACIE». Ήταν μια βραδιά έντονης συναισθηματικής φόρτισης και βαθιάς συγκίνησης για όσα εκτυλίσσονταν στην οθόνη. «Δεν έπεφτε καρφίτσα», θα πει αργότερα ο σκηνοθέτης Γιώργος Οικονόμου, περιγράφοντας την ατμόσφαιρα της προβολής. Το κοινό παρακολουθούσε με απόλυτη προσήλωση, αποδεικνύοντας πως ακόμη και μέσα από την οθόνη, ένα θεατρικό έργο μπορεί να διατηρήσει ακέραιη τη δύναμη και την έντασή του.
Υπάρχουν, άλλωστε, χώροι που δεν λειτουργούν απλώς ως σκηνικό, αλλά ως ζωντανοί συνομιλητές μιας καλλιτεχνικής εμπειρίας. Η ΒΙΒΟΝ στη Νάουσα είναι ένας τέτοιος χώρος. Με τη μνήμη της οινοποιίας να διαπερνά τους τοίχους της και με μια ατμόσφαιρα που συνδυάζει το βιομηχανικό παρελθόν με τη σύγχρονη δημιουργικότητα, κουβαλά τις δικές της ιστορίες αλλά παραμένει ανοιχτή σε νέες αφηγήσεις.
Μέσα σε αυτό το ιδιαίτερο περιβάλλον -εκεί όπου η τοπική μνήμη συναντά τη σύγχρονη καλλιτεχνική αναζήτηση- πραγματοποιήθηκε η προβολή του «PRIMA FACIE», με τη Λένα Παπαληγούρα στον συγκλονιστικό ρόλο της δικηγόρου Tessa Ensler. Το θεατρικό έργο της σπουδαίας νομικού Suzie Miller -μια παράσταση που συγκλόνισε το κοινό και τους κριτικούς- λίγο πριν έρθει στη Θεσσαλονίκη, έκανε στάση στη Νάουσα και στον φιλόξενο χώρο της ΒΙΒΟΝ -αυτή τη φορά όχι επί σκηνής, αλλά στο «πανί».
Η επιλογή του χώρου είχε, μάλιστα, έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Σε έναν τόπο που συνδέεται με τη ζύμωση, την ωρίμανση και την έννοια του μέτρου, ένα έργο που πραγματεύεται τη σύγκρουση, την ένταση και την αναζήτηση της δικαιοσύνης βρήκε έναν απρόσμενα εύστοχο τόπο συνάντησης. Το στοιχείο του αλκοόλ, που παίζει κομβικό ρόλο στην πλοκή του έργου, δημιούργησε έναν ιδιότυπο διάλογο με τον ίδιο τον χώρο –θυμίζοντας τη φράση «μέτρον άριστον», που, όπως σημείωναν οι συντελεστές, συνομιλεί εύστοχα με όσα διαδραματίζονται επί σκηνής.
Η σύνδεση του μέτρου με την Τέχνη
Αυτή την πτυχή του μέτρου που αναδεικνύει το έργο είναι κι αυτή που άγγιξε περισσότερο τον Μιχάλη Μπουτάρη, Αντιπρόεδρο του Κτήματος Κυρ-Γιάννη, Γραμματέα του Ιδρύματος Μπουτάρη και επικεφαλής του εγχειρήματος της ΒΙΒΟΝ. «Πέρυσι είχα την ευκαιρία να δω την παράσταση στην Αθήνα και πραγματικά ενθουσιάστηκα. Αυτό που με άγγιξε περισσότερο ήταν το μήνυμα που περνούσε σχετικά με την έννοια της νηφαλιότητας. Από τότε άρχισα να σκέφτομαι πόσο ενδιαφέρον θα ήταν να φέρουμε αυτή τη συζήτηση και εδώ. Η νηφαλιότητα, άλλωστε, είναι μια έννοια που ακόμη την επεξεργαζόμαστε. Δεν είναι εύκολο να οριστεί με σαφήνεια, ούτε να συνδεθεί άμεσα με έναν χώρο που σχετίζεται με το κρασί. Ωστόσο, για εμάς η ουσία βρίσκεται στην αξία του μέτρου. Το μέτρο είναι κάτι που θέλουμε να πρεσβεύουμε όχι μόνο ως στάση απέναντι στην κατανάλωση, αλλά και ως έναν ευρύτερο τρόπο ζωής. Είναι μια αξία που συνδέεται βαθιά με τον ελληνικό πολιτισμό, αλλά και με την εκπαίδευση και τη γνώση», ανέφερε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Μιχάλης Μπουτάρης, εξηγώντας πως η παράσταση αποτέλεσε μια ιδιαίτερη πρωτοβουλία, που γεννήθηκε μέσα από μια κοινή ιδέα που είχαν η συνεργάτιδά του Λίλυ Δημητρίου και ο ίδιος.
«Για εμάς, η εκδήλωση αυτή ήταν επίσης μια προσπάθεια να βγει η δραστηριότητα του χώρου έξω από τα στενά όρια της οδού Χατζημαλούση. Έχουμε βαθιές ρίζες εδώ, αλλά θέλουμε να έχουμε και φτερά. Δεν αρκεί μόνο να είμαστε εγκατεστημένοι σε έναν τόπο· χρειάζεται και να ανοίγουμε διαλόγους με την κοινωνία γύρω μας. Όπως λέει και η γνωστή φράση, αν δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, μπορεί να έρθει και το βουνό στον Μωάμεθ. Αυτό ακριβώς προσπαθούμε να κάνουμε: να φέρνουμε τον πολιτισμό πιο κοντά στους ανθρώπους», σημείωσε ο κ. Μπουτάρης.
Η συγκινητική συμμετοχή του κοινού και η αντίδραση των συντελεστών
Για τη Λένα Παπαληγούρα και τον Γιώργο Οικονόμου, η προβολή της παράστασης στη ΒΙΒΟΝ ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία, αφού ο κόσμος «αγκάλιασε» το εγχείρημα, με τρόπο συγκινητικά συμμετοχικό. Το «PRIMA FACIE» είναι ένας απαιτητικός μονόλογος, που καλεί τον θεατή να επιστρατεύσει τη φαντασία του, να συνδημιουργήσει τον κόσμο της ηρωίδας, εξηγούσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο σκηνοθέτης κ. Οικονόμου, σύμφωνα με τον οποίο «αν ένα έργο τέχνης μπορεί να μετατοπίσει έστω και λίγο τον θεατή, τότε έχει πετύχει τον σκοπό του». Και αυτό, όπως φάνηκε από τη συζήτηση που ακολούθησε, επιτεύχθηκε.
Η πρωταγωνίστρια Λένα Παπαληγούρα μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για τη μοναδική εμπειρία να παρακολουθεί το βίντεο της ίδιας της παράστασης μαζί με το κοινό. «Ήταν περίεργο συναίσθημα να βλέπω τον εαυτό μου», ανέφερε, σπεύδοντας ωστόσο να συμπληρώσει πως χάρηκε για το γεγονός ότι η ανταπόκριση των θεατών απέδειξε πως το έργο μπορεί να κάνει τους θεατές κοινωνούς του μηνύματός του ακόμη και μέσα από μια βιντεοσκοπημένη μορφή.
Τη διάσταση αυτή ανέδειξε και ο σκηνοθέτης κ. Οικονόμου, ο οποίος μίλησε για τη δημιουργική διαδικασία του έργου αλλά και για τη σχέση του θεάτρου με το κοινό, υπογραμμίζοντας τη σημασία που έχει ο διάλογος που δημιουργείται μέσα από μια παράσταση. Αναφερόμενος στην παρουσίαση της παράστασης σε μορφή βίντεο, εξήγησε ότι η εμπειρία ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα τόσο για τους συντελεστές όσο και για το κοινό. Ακόμη και σε αυτή τη μορφή, όπως είπε, η παράσταση κατάφερε να λειτουργήσει θεατρικά κι αυτό οφείλεται τόσο στη δύναμη του έργου όσο και στη συμμετοχή του κόσμου. «Επειδή είναι μονόλογος το έργο, πρέπει το κοινό να επιστρατεύσει τη φαντασία του», εξήγησε.
Για τον σκηνοθέτη, άλλωστε, η ουσία του θεάτρου βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την αλληλεπίδραση με τον θεατή. Το έργο, που γνώρισε τεράστια απήχηση στη Βρετανία, άνοιξε δημόσια συζήτηση γύρω από τον τρόπο απονομής της δικαιοσύνης σε υποθέσεις σεξουαλικής κακοποίησης. Η παράσταση επιχειρεί να φωτίσει σημαντικές δομικές αδυναμίες: τη δυσπιστία απέναντι στα θύματα, την επαναθυματοποίηση μέσα στις δικαστικές αίθουσες, το βάρος της απόδειξης όταν «δεν υπάρχουν μάρτυρες».
Θέματα δικαιοσύνης και συναίνεσης και πώς προετοιμάζεται ένας ηθοποιός για μια απαιτητική παράσταση
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για τη συμμετοχή της στην παράσταση, η κ. Παπαληγούρα περιγράφει το κείμενο ως εξαιρετικά δυνατό και επίκαιρο. Σε μια περίοδο, μάλιστα, που η ίδια προβληματιζόταν για τη σημασία του θεάτρου στη σύγχρονη εποχή, το έργο λειτούργησε σαν μια απάντηση. «Είχα σκέψεις για το πόσο αξίζει να θυσιάζουμε τόσο από τη ζωή μας για να κάνουμε θέατρο κι ήρθε αυτό το έργο για να μου απαντήσει ότι μπορεί πραγματικά ένα θεατρικό έργο να μετακινήσει ολόκληρο το σύστημα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε η ηθοποιός και στη σημασία της μετάφρασης του έργου. Όπως εξήγησε, ο μεταφραστής -εν προκειμένω η μεταφράστρια Δάφνη Οικονόμου- έχει καθοριστικό ρόλο, γιατί ουσιαστικά «είναι σαν να ξαναγράφει το έργο». Δεν αρκεί να αποδώσει απλώς το νόημα του πρωτότυπου κειμένου, αλλά πρέπει να το προσαρμόσει ώστε να λειτουργεί φυσικά στη νέα γλώσσα και να ακούγεται αυθεντικό στη σκηνή.
Για την προετοιμασία του ρόλου της, η ίδια έκανε εκτενή έρευνα. Παρακολούθησε δικαστικές διαδικασίες και συνομίλησε με ειδικούς ώστε να κατανοήσει βαθύτερα το θέμα του έργου. «Μου αρέσει να κάνω αυτή την έρευνα, όχι επειδή πρέπει αλλά επειδή τη θεωρώ κομμάτι της δουλειάς», σημείωσε.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η έννοια της συναίνεσης και το ερώτημα αν το ισχύον σύστημα επιτρέπει πραγματικά στα θύματα να βρουν δικαίωση. Η παράσταση δεν λειτουργεί ως μανιφέστο· δεν κουνά το δάχτυλο. Επιλέγει να αφηγηθεί βιωματικά την ιστορία μιας γυναίκας που γνωρίζει άριστα το νομικό σύστημα — και τελικά συνθλίβεται από αυτό, επισήμαναν τόσο ο κ. Οικονόμου όσο και η κ. Παπαληγούρα.
«Το πρόβλημα», σημείωσε η ηθοποιός, «είναι ότι το ισχύον σύστημα δεν δίνει αρκετό χώρο στο θύμα ώστε πραγματικά να μπορέσει να υπερασπιστεί την ιστορία του». Για την ίδια, το σημαντικότερο είναι να υπάρξει μεγαλύτερος σεβασμός προς τις εμπειρίες των ανθρώπων και ένας πιο ανθρώπινος τρόπος αντιμετώπισης τέτοιων υποθέσεων.
Από Νάουσα …Θεσσαλονίκη
Η ανταπόκριση του κοινού στη Νάουσα επιβεβαίωσε πως υπάρχει δίψα για ουσιαστικό θέατρο και στην περιφέρεια. Και οι δύο δημιουργοί υπογράμμισαν την ανάγκη για οργανωμένη πολιτική στήριξης των περιοδειών, ώστε ο πολιτισμός να ταξιδεύει ισότιμα σε όλη τη χώρα — με αξιοπρεπείς συνθήκες για τους καλλιτέχνες και ουσιαστική πρόσβαση για το κοινό. Άλλωστε, όπως επισήμαναν και οι δύο συντελεστές, η επαφή με το κοινό εκτός μεγάλων πόλεων είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς ο κόσμος στην περιφέρεια δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον για το θέατρο και έχει πραγματική ανάγκη από πολιτιστικές δράσεις.
Η βραδιά στη ΒΙΒΟΝ δεν ήταν απλώς μια προβολή. Ήταν μια ζωντανή ανταλλαγή, μια όσμωση. Ένα παράδειγμα του πώς το θέατρο –ακόμη και μέσα από βίντεο– μπορεί να ανοίγει συζητήσεις, να γεννά σκέψεις και να υπενθυμίζει ότι η τέχνη δεν λειτουργεί εν είδει κάποιου είδους διακόσμηση της πραγματικότητας, αλλά ως εργαλείο μετακίνησης και σμίλευσής της.
Επόμενη στάση του «PRIMA FACIE» είναι η Θεσσαλονίκη και το Θέατρο Αριστοτέλειον, στις 16 και 17 Μαρτίου (ώρα έναρξης 20:00).
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
