του Κωνσταντίνου Μουτσιάνα
Διδάκτωρ Οικονομικών Επιστημών Α.Π.Θ.
Λέκτορας Χρηματοοικονομικών City College, University of York Europe Campus
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε σε επιβολή οικονομικών, κυρίως, κυρώσεων στη Ρωσία ως απάντηση στην εισβολή στην Ουκρανία και τον βίαιο πόλεμο που διεξάγει εναντίον της. Βασική επιδίωξη είναι η οικονομική παράλυση της ρωσικής οικονομίας, η αποκοπή της από το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα με στόχο τον περιορισμό της χρηματοδότησης του πολέμου και προφανώς η αποστολή ενός ξεκάθαρου μηνύματος ότι η Ευρώπη δεν πρόκειται να καθίσει με σταυρωμένα χέρια στον επεκτατισμό του Πούτιν. Οι οικονομικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν μεγάλης κλίμακας και δύναται να πλήξουν σημαντικά την οικονομία της Ρωσίας. Με την επιβολή των κυρώσεων, το νόμισμα της Ρωσίας παρουσίασε σημαντική πτώση ενώ η Κεντρική Τράπεζα της διπλασίασε σχεδόν τα επιτόκια κατάθεσης σε μια προσπάθεια να αποτρέψει μαζικές φυγές μετρητών (bank run). Παράλληλα, προκειμένου να περιορίσει τις αναλήψεις μετρητών από τους πολίτες προχώρησε σε επιβολή κεφαλαιακών ελέγχων. Μια από τις σημαντικότερες κυρώσεις συζητείται στις Βρυξέλλες και αφορά στην έγκριση αποκλεισμού της Ρωσίας από το παγκόσμιο σύστημα ανταλλαγής μηνυμάτων μεταξύ των τραπεζικών ιδρυμάτων, το SWIFT. Αποκλεισμός των ρωσικών τραπεζών από το SWIFT συνεπάγεται την αδυναμία διεκπεραίωσης διασυνοριακών χρηματοοικονομικών συναλλαγών προκαλώντας σημαντικά προβλήματα στις εισπράξεις της Ρωσίας για τα ενεργειακά προϊόντα που παρέχει. Ως εκ τούτου, πέρα από την ανωμαλία που θα προκληθεί στις συναλλαγές θα προκαλέσει και τεράστια απώλεια εσόδων για την ρωσική οικονομία.
Στην Ευρώπη πρέπει να γνωρίζουν ότι η επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία θα επιφέρει κόστος και στις ήδη επιβαρυμένες ευρωπαϊκές οικονομίας. Ειδικά, ο αποκλεισμός των ρωσικών τραπεζών εκτός του διεθνούς συστήματος πληρωμών SWIFT μπορεί να οδηγήσει σε αλματώδη αύξηση του κόστους πληρωμών και κατ’ επέκταση της τιμής του φυσικού αερίου που θα τροφοδοτούσε ακόμη περισσότερο τον ήδη υψηλό πληθωρισμό. Οι υφιστάμενες εμπορικές σχέσεις ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Ρωσία είναι, επίσης, ένας παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη δεδομένου ότι η Ρωσία αποτελεί μια σημαντική αγορά για τα παραγόμενα προϊόντα της ΕΕ. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία από την Eurostat, η Ρωσία ήταν το 2021 ο τέταρτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος για την ΕΕ στην εξαγωγή προϊόντων και ο τρίτος μεγαλύτερος στις εισαγωγές. Είναι εύκολα αντιληπτό, λοιπόν, ότι οι οικονομικές κυρώσεις που επιβάλλονται θα έχουν αμφίπλευρες απώλειες. Με αυτόν τον τρόπο δικαιολογείται και η επιφυλακτικότητα που έδειξαν ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη στις σχεδιαζόμενες κυρώσεις. Αν προσθέσουμε και τα βιομηχανικά μέταλλα που προμηθεύει η Ρωσία, επιβεβαιώνεται η τεράστια σημασία των εμπορικών σχέσεων Ρωσίας – ΕΕ για τις οικονομίες της Ευρώπης. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο του διμερούς εμπορίου της χώρας μας με τη Ρωσία, το σύνολο των εξαγωγών ξεπερνά τα 200 εκ. ευρώ (2021) και οι εισαγωγές τα 4 δις ευρώ (2021).
Η Ευρώπη θα κληθεί να «πληρώσει» μεγάλο τίμημα για την ειρήνη. Πρέπει να καταστήσουμε σαφές ότι η ανάδειξη των αμφίπλευρων συνεπειών που θα προκαλέσουν οι οικονομικές κυρώσεις στη Ρωσία δεν πρέπει να συγχέεται με σκέψεις άμβλυνσης της αντίδρασης της Δύσης. Η Ευρώπη στηρίζεται σε ηθικές αρχές και αξίες που προσβλέπουν στον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών. Είναι προφανές ότι καμία έκπτωση δεν μπορεί να γίνει σε βασικές αρχές του αξιακού κώδικα της ΕΕ. Αλλά θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να εκτιμήσουμε το κόστος των μέτρων που θα επιβληθούν κατά της Ρωσίας και να εξετάσουμε τις επιπτώσεις τους στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Μακεδονία της Κυριακής” στις 06.03.2022
