Στην καρδιά του χειμώνα και των γιορτών των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων, με θερμοκρασίες που συχνά πέφτουν αρκετούς βαθμούς κάτω από το μηδέν, η εικόνα στη Δυτική Μακεδονία αλλάζει: οι άνθρωποι μεταμφιέζονται, κάλαντα ψάλλονται σε αρχαϊκή μελωδία, η νύχτα φωτίζεται και το τοπικό τσίπουρο παρηγορεί για το τσουχτερό κρύο… Μέσα στο καταχείμωνο, η Δυτική Μακεδονία ζει ολόψυχα τα «Καρναβάλια του Δωδεκαημέρου», είτε αυτά ονομάζονται «Μπουμπουσιάρια» (άγνωστη η ετυμολογία της λέξης) είτε «Ραγκουτσάρια» (ίσως από το ρωμαϊκό «rogatores», ζητιάνοι).
Όπως σημειώνει ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιωάννης Πήτας, τα κοστούμια των καρναβαλιστών ίσως αρχικά να απεικόνιζαν τα δαιμόνια (όπως Καλικάντζαρους), που κυκλοφορούσαν τις μακριές νύχτες του χειμερινού ηλιοστασίου. «Σίγουρα απελευθερώνουν τους μεταμφιεσμένους από τις κοινωνικές συμβάσεις, και τους επιτρέπουν να εκφραστούν πιο ελεύθερα, βοηθούντων και των οινοπνευμάτων, έστω για λίγο. Ο σατυρικός τους χαρακτήρας μπορεί μερικές φορές να γίνεται και ελευθεριάζων, βάζοντας σε πειρασμούς τους πιστούς (…) Βέβαια, η κορύφωση των καρναβαλικών εκδηλώσεων (αλλά και της ερωτικής/ σεξουαλικής πλευράς τους) γίνεται τις Απόκριες, όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά και σχεδόν παντού στον χριστιανικό κόσμο. Η επίσημη Εκκλησία σοφά ακολουθεί πολιτική συμβίωσης με τα έθιμα αυτά, τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια», επισημαίνει ο καθηγητής.
Το πρώτο κύμα των γιορτών (Δωδεκαήμερο) κρατάει πάνω από 12 μέρες, από τις λεγόμενες «γουρνοχαρές» και τα Κόλιαντα (παραμονές Χριστουγέννων), μέχρι τα Φώτα (και λίγο μετά στην Καστοριά, που κλείνει τον κύκλο με τα Ραγκουτσάρια και την Πατερίτσα). Τότε, όλη η Μακεδονία «πρέπει» (λάμπει).
«Οι ρίζες των εθίμων χάνονται στην αρχαιότητα, ίσως στη λατρεία του Διονύσου, μπορεί και νωρίτερα, σε πανάρχαιες παγανιστικές τελετές. Αυτή η εκδοχή επικουρείται από τη μάλλον αρχαϊκή μελωδία των καλάντων της Δυτικής Μακεδονίας, που ίσως είναι μία από τις λίγες πανάρχαιες μελωδίες, που επιβιώνουν μέχρι σήμερα. Το Δωδεκαήμερο συμπίπτει με τη χειμερινή ισημερία (21 Δεκεμβρίου), που είναι φυσικό να προκαλούσε δέος στους μακρινούς προγόνους μας, όταν έβλεπαν την φθίνουσα πορεία της μέρας και δεν είχαν εξήγηση. Ήταν λογικό λοιπόν να εξευμενίσουν τον θεό Ήλιο με γιορτές και με ευχές για μια καινούρια αρχή: του νέου έτους ή και της νέας αγροτικής περιόδου (διαβατήριες τελετουργίες, “rites of passage”, κατά τον A. van Gennep). Η έννοια του ποδαρικού στην έναρξη κάθε νέας περιόδου επιβιώνει ακόμα και σήμερα στις νεοελληνικές δεισιδαιμονίες», σημειώνει ο κ. Πήτας.
Στις 2 Ιανουαρίου θα πραγματοποιηθούν τα Μπουμπουσιάρια της Εράτυρας Κοζάνης. «Οι γιορτασμοί είναι ζωντανοί και αυθεντικοί. Ξεκίνησαν στις 30/12 (Σούρβα) και συνεχίζονται σε όλη την κοντινή περιοχή με διάφορα καρναβάλια. Tα Μπουμπουσιάρια Εράτυρας κορυφώνονται στις 15.00 της 2ης Ιανουαρίου, με παρέλαση καρναβαλιστών και μετά ολονύχτιο γλέντι. Αν το κρύο είναι αυστηρό ακόμα καλύτερα, ας είναι καλά το τοπικό τσίπουρο, κρασί και μεζέδες. Όσοι ενδιαφέρονται, μπορούν όχι μόνο να δουν τις παρέες των Μπουμπουσιαριών, αλλά και να συμμετάσχουν οι ίδιες/οι και να χορέψουν με τις ονομαστές χάλκινες μπάντες της περιοχής στην πλατεία και τα καταστήματα μέχρι πρωίας», σημειώνει σε σχετική πρόσκληση ο πρόεδρος του Τοπικού Συμβουλίου Εράτυρας Κοζάνης, Γεώργιος Βάρκας, ενώ ο κ. Πήτας παραπέμπει σε περισσότερες πληροφορίες για τα πρωτοχρονιάτικα καρναβάλια της Δυτικής Μακεδονίας στη σελίδα https://icarus.csd.auth.gr/macedonia-celebrates-gr/
Οι εκδηλώσεις πλαισιώνονται από την έκθεση φωτογραφίας «boubousaria reworks», ώς τις 2 Ιανουαρίου. Η έκθεση αποτελείται από 20 επιλεγμένες φωτογραφίες αρχείου, που λειτουργούν ως βάση για το όλο πρότζεκτ, καθώς επίσης και από 20 φωτοεικαστικά έργα προσωπικής δημιουργίας και συλλογικής προσπάθειας μαθητών και μαθητριών της μέσης εκπαίδευσης. Οι φωτογραφίες βάσης ανήκουν στο αρχείο του Γιώργου Σιαπέρα. Αύριο, Παρασκευή 2 Ιανουαρίου, η έκθεση θα λειτουργεί από τις 12.00 ώς τις 15.00, στο φουαγιέ της κοινότητας Εράτυρας._
πηγή ΑΠΕ ΜΠΕ
*Τις φωτογραφίες αρχείου παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Πήτας
