Η Χαλκιδική στη συνείδηση όλων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πληθώρα επιλογών σε υπέροχες παραλίες που διαθέτει για όσους την επιλέξουν για τις καλοκαιρινές διακοπές τους.
Ωστόσο, στα ορεινά σημεία της κρύβει πραγματικούς «θησαυρούς» που αξίζει κανείς να ανακαλύψει. Ένας από αυτούς και ο οικισμός της Αρναίας, σε υψόμετρο 600 μέτρων.
Αμφιθεατρικά χτισμένη μέσα σε ένα καταπράσινο τοπίο με πλούσια δάση και τρεχούμενα νερά, στους πρόποδες του όρους Χολομώντα, πρόκειται για έναν «παραδοσιακό οικισμό» και «ιστορικό τόπο» –χαρακτηρίστηκε έτσι από το Υπουργείο Πολιτισμού το 1987– ξεχωρίζει για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των κτιρίων της, τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ως διατηρητέα- έργα τέχνης.
«Πυρήνας» του χωριού είναι η κεντρική πλατεία με έναν τεράστιο πλάτανο, το «παζάρι» όπως την αποκαλούν και οι περισσότεροι, όπου συγκεντρώνεται και η μεγαλύτερη δραστηριότητα στον οικισμό. Από αυτήν ξεκινάνε στενά, πλακόστρωτα γραφικά σοκάκια με σπίτια πολύ κοντά το ένα στο άλλο, χωρίς αυλές, που χρονολογούνται από το πρώτο μισό του 19ου αιώνα και άλλα από το χρονικό διάστημα 1850-1945.
Τα πιο αξιόλογα δείγματα της χαρακτηριστικής αρχιτεκτονικής της Αρναίας συναντιούνται στη συνοικία της Γαννούδενας όπου βρίσκεται και το περίφημο Αρχοντικό Ιατρού, που λειτουργεί ως Ιστορικό Λαογραφικό Μουσείο, καθώς και το Μουσείο Υφαντικής.
Πρόκειται για σπίτια που χτίστηκαν μετά την καταστροφή του 1821 από Αρβανίτες και Ηπειρώτες τεχνίτες. Στα βασικά χαρακτηριστικά τους η πέτρα και το ξύλο ως βασικά υλικά, τα χαγιάτια, ένας ημιυπαίθριος χώρος στο μπροστινό μέρος τους, καθώς και οι αποχρώσεις του έντονου λουλακί, της ώχρας και του κεραμιδί.
